Μέριλιν Μονρόε: Μύθοι κι αλήθειες για το απόλυτο είδωλο του 20ού αιώνα
Χριστίνα Κατσαντώνη
1 Ιουνίου 2026
Η συμπλήρωση ακριβώς 100 χρόνων από τη γέννηση της, την 1η Ιουνίου του 1926, είναι μόνο η αφορμή. Η πραγματική αιτία που μας κάνει να επιστρέφουμε ξανά και ξανά στο μύθο της Μέριλιν Μονρόε είναι η έλξη που εξακολουθεί να ασκεί ως το απόλυτο είδωλο του 20ού αιώνα -που μόνο οι Μπιτλς ή ο Έλβις Πρίσλεϊ θα μπορούσαν να συναγωνιστούν.
Ακόμα και σήμερα, η εικόνα της υπάρχει παντού: σε τοιχογραφίες από τις Κάννες μέχρι το Βανκούβερ, σε κούπες καφέ, τσάντες, μπλούζες και γραβάτες και φυσικά σε αναρίθμητες ομάδες θαυμαστών στα social media .Οι διασημότερες στιγμές της έχουν επανειλημμένα οικειοποιηθεί και αναπαραχθεί από μεταγενέστερες διασημότητες (από τη Μαντόνα μέχρι την Κιμ Καρντάσιαν).
Η λέξη “είδωλο” χρησιμοποιείται σήμερα με μεγάλη ευκολία, όμως, o χρόνος επιβεβαιώνει ότι η επιρροή της Μέριλιν Μονρόε στην ποπ κουλτούρα παραμένει ανεξίτηλη. Κι ακόμα και το διάσημο έργο του Άντι Γουόρχολ, Marilyn Diptych, που έχει αναδειχθεί σε κεντρικό σημείο αναφοράς του κινήματος της ποπ αρτ, είναι άλλη μια πειστική απόδειξη.
Η γυναίκα πίσω από την “καυτή” ξανθιά σεξοβόμβα
Κατά τη σύντομη καριέρα της ως ηθοποιού (1946-1962), ήρθε αντιμέτωπη με την αμείλικτη πραγματικότητα του χολιγουντιανού συστήματος των κινηματογραφικών στούντιο της δεκαετίας του ‘50. Σήμερα, θυμόμαστε κυρίως μια έντονα σεξουαλικοποιημένη και λαμπερή περσόνα, που με αισθησιακή φωνή τραγουδούσε “Happy birthday mr President” στον Τζον Κένεντι ή άφηνε το λευκό της φόρεμα να σηκωθεί και να αποκαλύψει τα πόδια της πάνω από μια σχάρα του μετρό (“Επτά χρόνια φαγούρα”, 1955).
Κατανοούσε τη δύναμη που της προσέδιδε ο όρος “σύμβολο του σεξ”, αλλά όπως είχε χαρακτηριστικά δηλώσει “ένα σύμβολο του σεξ καταλήγει να γίνεται πράγμα. Και εγώ απεχθάνομαι να είμαι πράγμα”.
Λίγο πριν από τον θάνατό της, κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης, σε ερώτηση αν θα γράψει την αυτοβιογραφία της, αναρωτήθηκε: “Πώς μπορεί κανείς να γράψει την ιστορία μιας ζωής; Γιατί τα αληθινά πράγματα σπάνια κυκλοφορούν. Συνήθως είναι τα ψεύτικα που διαδίδονται. Κι είναι δύσκολο να ξέρεις από πού να αρχίσεις, όταν δεν ξεκινάς από την αλήθεια”. Μόνο που η αλήθεια της Μέριλιν χάθηκε μέσα στον ίδιο τον ακατανίκητο μύθο της.
Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, από τα βασικά. Η Μέριλιν Μονρόε δεν λεγόταν Μέριλιν ούτε Μονρόε και δεν ήταν φυσική ξανθιά. Βαφτίστηκε Μέριλιν από στέλεχος της 20th Century Fox, ενώ η ίδια πρότεινε το Μονρόε, από την οικογένεια της μητέρας της. Όσο για το ξανθό ήταν απαραίτητο για να προχωρήσεις στον κινηματογράφο τη δεκαετία του ‘40. Εντάχθηκε σε πρακτορείο μοντέλων ως μελαχρινή, όμως άρχισε αμέσως να “ανοίγει” το χρώμα των μαλλιών της, μέχρι που έφτασε στη διάσημη πλατινέ απόχρωση που η ίδια αποκαλούσε “λευκό σαν μαξιλαροθήκη”.
Ανακαλύφθηκε, ενώ έκανε μπέιμπι σίτινγκ (fake)
Οι δημόσιες σχέσεις της 20th Century Fox παρουσίασαν τη Μονρόε στον Τύπο ως ένα νεαρό ορφανό κορίτσι, που ανακαλύφθηκε ενώ πρόσεχε τα παιδιά ενός συνεργάτη του στούντιο. Ωραία, ρομαντική ιστοριούλα, αλλά τελείως fake.
Στην πραγματικότητα πάλεψε σκληρά για να κερδίσει το πρώτο της συμβόλαιο. Χτύπησε πόρτες, εμφανίστηκε σε μικρούς ρόλους, δούλεψε σκληρά, αξιοποίησε τη σχέση της με τον Τζο Ντι Μάτζιο για να διατηρεί το όνομα της στην επικαιρότητα κι όπως αναφέρουν βιογράφοι της, είχε τη διορατικότητα να μην αφήνει ευκαιρίες να πηγαίνουν χαμένες.
Αφελής ξανθιά στη ζωή και στην οθόνη (fake)
Ως Λορελάι Λι στο all time classic μιούζικαλ “Οι άντρες προτιμούν τις ξανθές” λέει τη διάσημη ατάκα: “Μπορώ να γίνω έξυπνη, όταν έχει σημασία, αλλά στους περισσότερους άντρες δεν αρέσει”. Η ιστορία της ζωής της σε μια φράση.
Ακόμα και στην εποχή της, το υποκριτικό ταλέντο της αμφισβητήθηκε έντονα, μπροστά στη διαδεδομένη θεωρία ότι η Μονρόε είναι όσο “χαζή ξανθιά” κι οι ρόλοι της, κι απλώς υποδύεται τον εαυτό της.
Στη ζωή της, όμως, κατάφερε να ξεχωρίσει με τρόπους, που δεν συμβαδίζουν με τη στερεοτυπική, επιφανειακή ταμπέλα της. Δύο δεκαετίες πριν η σωματική άσκηση μετατραπεί σε δημοφιλή μόδα, η Μονρόε πήγαινε για τρέξιμο. Διάβαζε λογοτεχνία, είχε αδυναμία στον Ντοστογιέφσκι -ο φακός την έχει καταγράψει να διαβάζει τον “Οδυσσέα” του Τζέιμς Τζόις- ενώ τα στούντιο την προειδοποιούσαν να μην εμφανίζεται δημόσια διαβάζοντας πολιτικά βιβλία. Όχι απλώς δεν συμμορφώθηκε, αλλά παντρεύτηκε τον Άρθουρ Μίλερ -την περίοδο του Μακαρθισμού, όταν ο διάσημος θεατρικός συγγραφέας βρισκόταν υπό έρευνα.
Παράλληλα, αναζήτησε από την αρχή καθοδήγηση πάνω στην υποκριτική, ενώ παρακολούθησε μαθήματα στο Actors Studio της Νέας Υόρκης, όπου υποδύθηκε την Άννα Κρίστι του Ευγένιου Ο’ Νιλ σε μια ερμηνεία, που σύμφωνα με την Έλεν Μπέρστιν “δεν ήταν μόνο η καλύτερη δουλειά που έκανε ποτέ η Μέριλιν, αλλά μία από τις καλύτερες ερμηνείες που παρουσιάστηκαν ποτέ στο Studio. Σε εκείνη τη σκηνή πέτυχε πραγματικό μεγαλείο”.
Δεν μίλησε ποτέ ενάντια στον σεξισμό του Χόλιγουντ (fake)
Το σύστημα των κινηματογραφικών στούντιο στις δεκαετίες του 1940 και του 1950 αντιμετώπιζε τις γυναίκες ως “προϊόντα”, με το σεξ να θεωρείται συχνά το αντάλλαγμα για οντισιόν και συμβόλαια.
Η Μονρόε δεν γλίτωσε από αυτή την πραγματικότητα στην προσπάθειά της να χτίσει καριέρα. Όταν εργαζόταν στην Columbia Pictures, ο επικεφαλής του στούντιο, Χάρι Κον, την προσκάλεσε σε ταξίδι με το γιοτ του. Εκείνη απάντησε ότι θα δεχόταν μόνο αν προσκαλούνταν και η σύζυγός του. Λίγο αργότερα, το συμβόλαιό της λύθηκε.
Σε αντίθεση με ό,τι ίσως φανταζόμαστε, η Μονρόε δεν σιώπησε, αντιθέτως είχε περιγράψει δημόσια την παρενόχληση που αντιμετώπιζε. Σε άρθρο της με τίτλο “Wolves I Have Known” (Οι λύκοι που γνώρισα), που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Motion Picture and Television Magazine το 1953, κατήγγειλε τους ισχυρούς άνδρες που συνάντησε στα πρώτα βήματα της καριέρας της κι έφερε στο φως τις επισφαλείς συνθήκες, που αναγκάζονταν να υπομένουν οι γυναίκες στον κινηματογράφο.
Δεν είχε πολιτική δράση (fake)
Η ιστορία της δεν έχει μόνο αισθησιακές πόζες. Η Μονρόε είχε άποψη και δράση και χρησιμοποιούσε τη φήμη της ενάντια στο ρατσισμό και τις κοινωνικές διακρίσεις.
Στήριζε ενεργά το αναπτυσσόμενο κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ, υπήρξε ιδρυτικό μέλος του παραρτήματος του Χόλιγουντ της οργάνωσης SANE, που αγωνιζόταν υπέρ του πυρηνικού αφοπλισμού και μέσω επιστολής στους Times το 1960 εξέφραζε την υποστήριξη της στον Φιντέλ Κάστρο.
Παράλληλα, βοηθούσε τους φίλους της. Yποστήριζε θερμά την καριέρα της Έλλα Φιτζέραλντ κι ήταν εκείνη που επενέβη ώστε να της ανοίξουν οι πόρτες στο δημοφιλές νυχτερινό κέντρο Mocambo. Σε συνέντευξή της στο περιοδικό Ms. το 1972, η Φιτζέραλντ δήλωσε: “Χρωστάω πάρα πολλά στη Μέριλιν Μονρόε. Ήταν μια ξεχωριστή γυναίκα, μπροστά από την εποχή της. Και δεν το γνώριζε ούτε η ίδια”.
Αμειβόταν όπως οι μεγάλοι αστέρες της εποχής (καμία σχέση)
Η δημοτικότητα της απόλυτης σταρ δεν μεταφραζόταν απαραίτητα σε ανάλογες αμοιβές στην κινηματογραφική βιομηχανία του Χόλιγουντ την εποχή της Μέριλιν.
Στην τελευταία ταινία, στην οποία δούλευε πριν το θάνατο της (“Something’s Gotta Give”), επρόκειτο να λάβει 100.000 δολάρια, ποσό πολύ χαμηλότερο από το περίπου ένα εκατομμύριο δολάρια, που αναφερόταν ότι θα έπαιρνε η Ελίζαμπεθ Τέιλορ για την Κλεοπάτρα την ίδια περίοδο.
Η ανισότητα στις αμοιβές ήταν ακόμη μεγαλύτερη πιο νωρίς στην καριέρα της, όμως η Μονρόε δεν έμενε πάντα άπραγη. Το 1954, όταν επρόκειτο να συμμετάσχει στην ταινία “The Girl in Pink Tights”, πληροφορήθηκε ότι ο συμπρωταγωνιστής της, Φρανκ Σινάτρα, θα αμειβόταν με περισσότερο από τριπλάσιο μισθό. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας αρνήθηκε να εμφανιστεί στα γυρίσματα, αναγκάζοντας την παραγωγή να καθυστερήσει και τελικά να διακοπεί.
Υποτάχθηκε στις απαιτήσεις των στούντιο (αμ δε)
Η Μονρόε απέχει πολύ από το μοντέλο της αφελούς, υποταγμένης -στους άντρες αφέντες των στούντιο- σεξοβόμβας. Όταν της δόθηκε η ευκαιρία εξεγέρθηκε, απέναντι στην τάση της κινηματογραφικής βιομηχανίας να την εγκλωβίζει στον στερεοτυπικό ρόλο της “χαζής ξανθιάς”. Απαίτησε πιο σοβαρούς ρόλους κι όταν το αίτημα απορρίφθηκε από τα στελέχη της 20th Century Fox, ανακοίνωσε, τον Ιανουάριο του 1955, την ίδρυση της δικής της εταιρείας παραγωγής, της Marilyn Monroe Productions -ήταν η πρώτη γυναίκα που το επιχειρούσε μετά τη Μέρι Πίκφορντ.
Η Fox αντέδρασε καταθέτοντας αγωγή εναντίον της για παραβίαση συμβολαίου, όμως οι δύο πλευρές κατέληξαν σε μια νέα συμφωνία μη αποκλειστικής συνεργασίας, η οποία της παρείχε σημαντικό έλεγχο πάνω στις μελλοντικές επαγγελματικές επιλογές της.
Αν και η ίδια δεν έζησε αρκετά, ώστε η εταιρεία παραγωγής της να αφήσει ουσιαστικό πολιτισμικό αποτύπωμα, η πρωτοβουλία της άνοιξε τον δρόμο για μεταγενέστερες ηθοποιούς να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στην καριέρα τους.
Η Μονρόε πέθανε προτού γνωρίσει την άνθιση των κινημάτων για τη γυναικεία απελευθέρωση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, μέσα από τις πράξεις και τις επιλογές της προανήγγειλε πολλές από τις αξίες μιας δικαιότερης και πιο ισότιμης κοινωνία.
Κι όσο κι αν τη θυμόμαστε για το λικνιστικό περπάτημα, τη σχεδόν παιδική, λίγο ψιθυριστή φωνή, τους γάμους, τα φημολογούμενα “καυτά” ειδύλλια με τους αδερφούς Κένεντι και το μυστηριώδη πρόωρο θάνατο της στις 4 Αυγούστου του 1962 -που ακόμα γεννά πάσης φύσεως θεωρίες συνωμοσίας- υπήρξε μια γυναίκα που αγωνίστηκε. Για μια κοινωνία που τη λάτρεψε, ενώ ταυτόχρονα την υποτιμούσε.