«Η απιστία αποτελεί το σύμπτωμα και όχι την αιτία μίας προβληματικής σχέσης»

Ο Δημήτριος Τσιάκος είναι ένας έμπειρος ψυχολόγος με εξειδίκευση στη γνωσιακή αναλυτική ψυχοθεραπεία και εκτεταμένη εμπειρία ως επιστημονικός διευθυντής και κλινικός επόπτης. Έχει επικεντρωθεί στην παροχή ψυχοθεραπευτικής υποστήριξης και συμβουλευτικών υπηρεσιών, αποκτώντας πολυετή εμπειρία σε διάφορα εκπαιδευτικά και κλινικά πλαίσια.

Κατέχει διπλωματική εξειδίκευση στην ομαδική θεραπεία από το Yalom Institute of Psychotherapy στις ΗΠΑ, καθώς και μεταπτυχιακούς τίτλους στην κλινική εποπτεία και τη γνωσιακή επιστήμη. Με πλούσια ακαδημαϊκή και επαγγελματική δραστηριότητα, ο Δημήτριος Τσιάκος έχει παρουσιάσει ερευνητικές εργασίες σε διεθνή συνέδρια και δημοσιεύσεις σε σχετικά επιστημονικά περιοδικά, ενισχύοντας έτσι την ακαδημαϊκή και επαγγελματική του παρουσία.

Ποια είναι η συνήθης αφορμή που φέρνει ένα ζευγάρι στο γραφείο σας; Έρχονται προληπτικά ή συνήθως ως «έσχατη λύση» πριν το διαζύγιο;

Υπάρχουν δυο κατηγορίες ζευγαριών και αντίστοιχων κινήτρων. Μερικές φορές το ζευγάρι αν πραγματικά θέλει να προσπαθήσει για την επίλυση των προβλημάτων και να διαφυλάξει το γάμο του όντως προσέρχεται έγκαιρα στα γραφεία μας, όταν δηλαδή οι εντάσεις αρχίζουν να είναι συχνές και τα συναισθήματα να αποκτούν έντονο χαρακτήρα σύγκρουσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις η θεραπεία έχει τον απαραίτητο χρόνο να εξερευνήσει τα βαθύτερα αίτια της σύγκρουσης και να παρέχει κατάλληλες επιλύσεις. Μερικές φορές που το ζευγάρι προσέρχεται καθυστερημένα, τότε έχει ήδη ενεργοποιηθεί το φαινόμενο της «σχεσιακής αποδόμησης» μεταξύ τους οπότε η θεραπεία καθίσταται εξαιρετικά δύσκολη αλλά όχι ανέφικτη. Η άλλη κατηγορία ζευγαριών είναι αυτή που έρχεται απλά για να επικυρώσει την αναγκαιότητα χωρισμού, είτε από τη μια μεριά της σχέσης είτε και από τους δύο. Στην περίπτωση αυτή η θεραπεία αποκτά τη μορφή αποσαφήνισης των πραγματικών λόγων και εγκαθίδρυσης ενός κλίματος συνεργασίας, ιδιαίτερα στην περίπτωση ύπαρξης παιδιών και μερικές φορές τροποποιείται σε συμβουλευτική διαζυγίου.

Όλοι λένε πως «δεν επικοινωνούμε». Ποιο είναι όμως το πραγματικό, βαθύτερο πρόβλημα που κρύβεται πίσω από αυτή τη φράση;

Εξαρτάται πάντοτε από την αιτία γέννησης του προβλήματος. Ορισμένες φορές η έλλειψη επικοινωνίας αποτελεί το φυσικό επακόλουθο της φθοράς της σχέσης. Οι σύντροφοι εξαιτίας της κόπωσης στην προσπάθεια τους να αλλάξει ο ένας τον άλλον, σταδιακά σταματάνε να ασχολούνται με τη σχέση και επιλέγουν την επιστροφή σε μια περισσότερο «εργένικη» στάση ζωής ανεξάρτητα αν ακόμα τυπικά βρίσκονται εντός σχέσης. Συνέπεια αυτής της αποστασιοποίησης είναι η απομάκρυνση από την «έννοια του μαζί» και ο κάθε σύντροφος κρατά τις δύσκολες σκέψεις του για τον εαυτό του, γεγονός που αναπόφευκτα επιφέρει την κατάργηση της ουσιαστικής επικοινωνίας. Άλλες φορές πάλι η έλλειψη επικοινωνίας είναι άρνηση σύνδεσης. Το ζευγάρι για ποικίλους λόγους έχει (ίσως και ασυνείδητα) επιλέξει να μη συνδέεται και να μην κάνει πράγματα μαζί οπότε η ευκολότερη δικαιολογία είναι η δυσκολία επικοινωνίας αφού με αυτόν τον τρόπο όλα τα ουσιαστικά προβλήματα καμουφλάρονται πίσω από το «δεν με καταλαβαίνει, βλέπει εντελώς διαφορετικά τα πράματα κλπ». Πρακτικά το ζευγάρι αδυνατεί να προβεί σε διορθωτικές συμπεριφορές αναφορικά με την επικοινωνία και κατά αυτόν τον τρόπο αποστασιοποιείται. Σε αυτές τις περιπτώσεις επειδή υπάρχει ακόμα συναισθηματική σύνδεση μεταξύ των συντρόφων ακόμα και αν κυριαρχείται από αρνητικές διαστάσεις.

Είναι η καθημερινότητα και οι υποχρεώσεις ο "δολοφόνος" της σχέσης ή μήπως η έλλειψη προσωπικής εξέλιξης του κάθε συντρόφου ξεχωριστά;

Προφανώς η καθημερινότητα και οι συνεχείς «μικροφθορές» αποτελούν εστία κούρασης και ανηδονίας και κατά επέκταση απομακρύνουν το ζευγάρι από την κοντινότητα και οικειότητα. Στα πλαίσια μιας Σχεσιακής προσανατολισμένης θεραπείας, οι σύντροφοι κατανοούν πόσο οι νέοι ρόλοι που έχουν υιοθετήσει λειτουργούν διασπαστικά και όχι ενωτικά και «επαναπρογραμματίζονται» για να συνδημιουργήσουν μια γεμάτη νόημα σχέση πάνω σε νέες βάσεις. Τώρα, αναφορικά με την εξέλιξη των συντρόφων. Η σχέση πρέπει να βασίζεται σε όρους ισοτιμίας. Αυτό δε σημαίνει ότι και οι δύο σύντροφοι κάνουν τα ίδια πράγματα ή προσφέρουν ακριβώς τα ίδια. Το πρόβλημα είναι η διαφορά νοοτροπίας σχετικά με την εξελιξημότητα. Δηλαδή αν ένας σύντροφος δεν επιθυμεί να εξελιχτεί και ο άλλος το κάνει συνεχώς , τότε ο πρώτος μπορεί να εκληφθεί ως στάσιμος και παθητικός και αυτό να υπονομεύσει την αίσθηση φροντίδας. Είναι πολλές οι φορές που η αδυναμία εξέλιξης εκλαμβάνεται ως άρνηση μετάβασης στο «επόμενο στάδιο της σχέσης» και η αναβολή εξέλιξης θεωρείται πλάγια επίθεση στη σχέση.

Μπορεί μια σχέση να επιβιώσει μετά από μια προδοσία; Υπάρχει περίπτωση η κρίση αυτή να γίνει τελικά η ευκαιρία για μια πιο ειλικρινή αρχή;

Εξαρτάται από το επίπεδο και την ένταση της προδοσίας αλλά και από τις προσωπικές πεποιθήσεις και αρχές του κάθε συντρόφου. Είναι αλήθεια ότι συχνά η απιστία αποτελεί το σύμπτωμα και όχι την αιτία μίας προβληματικής σχέσης αλλά σχεδόν πάντοτε αποτελεί επαρκή λόγω οριστικής λύσης της σχέσης εξαιτίας των τραυματικών γεγονότων και των συναισθημάτων πόνου και ντροπής που τη συνοδεύουν. Όταν και οι δύο σύντροφοι είναι διατεθειμένοι να κοιτάξουν πραγματικά το τι συνέβη και να αναλάβουν την προσωπική τους ευθύνη σχετικά με το τι οδήγησε τη σχέση σε εκείνο το σημείο, όταν η ειλικρίνεια θα έρθει να συμπληρώσει το τεράστιο κενό της σύνδεσης και αγάπης στο οποίο κατοικοέδρευσε η ανάγκη απιστίας, τότε ναι μπορεί να καλλιεργηθεί γόνιμο έδαφος για μια καινούργια και ανανεωμένη ειλικρινή σχέση. Βέβαια, πάντοτε παίζει ρόλο η ένταση, η συχνότητα και η διάρκεια της απιστίας καθώς και το προσωπικό αξιακό σύστημα του κάθε συντρόφου γιατί όλα τα παραπάνω συνκαθορίζουν την κατανόηση του τι πραγματικά συνέβη.

Στην εποχή μας, τα οικονομικά ζητήματα αποτελούν πηγή συγκρούσεων. Πώς η διαχείριση του χρήματος μετατρέπεται σε παιχνίδι ελέγχου μέσα στο σπίτι;

Είναι αλήθεια ότι η οικονομική συνιστώσα συχνά γίνεται παιχνίδι ελέγχου κυρίως γιατί ο σύντροφος που αδυνατεί να συμμετέχει ενεργά στα οικονομικά, νιώθει ότι δεν ελέγχει καθόλου την διαχείριση και κατά επέκταση νιώθει υποδεέστερος και κατώτερος. Ουσιαστικά, σημασία δεν έχει ποιος έχει υψηλότερες απολαβές γιατί αυτό μπορεί να είναι αποτέλεσμα κοινών αποφάσεων του ζευγαριού (πχ τεκνοποίηση, μετακόμιση σε άλλο τόπο κλπ). Σημασία έχει η καλλιέργεια αισθήματος κοινής διαχείρισης (προτεραιοποίηση από κοινού σχετικά με την κατανομή πόρων, συναίνεση αναφορικά με τα έξοδα, ύπαρξη κοινών λογαριασμών κλπ) και κυρίως ο σεβασμός στην διαφορετικότητα της αντίληψης αναφορικά με το τι καθιστά μια ανάγκη σημαντική και ποια όχι. Ο σύντροφος που δεν παίρνει μέρος ισότιμα στις αποφάσεις νιώθει ότι ελέγχεται και ότι οι ανάγκες του δεν θεωρούνται ουσιαστικές, συνεπώς θα αναπτύξει αισθήματα απογοήτευσης και θυμού.

Ένα θέμα που συχνά αποσιωπάται. Πότε η έλλειψη ερωτικής επιθυμίας είναι σύμπτωμα μιας κακής σχέσης και πότε απλώς βιολογική κόπωση;

Εξαρτάται. Μερικές φορές είναι αλήθεια ότι υπάρχει έντονη κόπωση από την καθημερινότητα και επειδή η γυναικεία σεξουαλικότητα είναι μια πολύ πιο σύνθετη διαδικασία από την αντρική, συχνά η αδυναμία από τη μεριά της συντρόφου να έλθει σε ερωτική επαφή εκλαμβάνεται ως αποφυγή και απόρριψη και όχι ως δυσκολία «του να αφεθεί στην ερωτική διάσταση». Η ερωτική συνεύρεση από τη μεριά μιας μακρόχρονης σχέσης (πάντα για τη γυναικεία φύση) απαιτεί την ταυτόχρονη παρουσία πολλών «ενισχυτικών συνισταμένων» ‘όπως για παράδειγμα την έλλειψη στρες, την ύπαρξη τρυφερότητας την αίσθηση επικοινωνίας, την αποδοχή του γυναικείου σώματος σαν κάτι περισσότερο από «σεξουαλικό αντικείμενο». Απουσία των προαναφερθέντων στοιχείων, η αντρική επιθυμία, επειδή βασίζεται σε λιγότερο πολύπλοκη αφετηρία, εκλαμβάνεται ως απαίτηση και πίεση και κατά επέκταση η σύντροφος ασυνείδητα αλλά και συνειδητά αρνείται να παρασυρθεί σε «επιφανειακές και ρηχές» επαφές αλλά σχεδόν πάντα για τον άντρα η άρνηση αυτή ταυτίζεται με την έλλειψη επιθυμίας και άρνησης του. Βέβαια, συχνά η απουσία ερωτικής ζωής σε ένα ζευγάρι αποτελεί ένδειξη προβλημάτων και απομάκρυνσης των συντρόφων. Η σεξουαλικότητα αποτελεί ένα πεδίο πάνω στο οποίο προβάλλονται όλα τα αρνητικά συναισθήματα, όπως η παραμέληση, εγκατάλειψη, περιφρόνηση κα, με αποτέλεσμα το συζυγικό κρεββάτι να μεταμορφώνεται σε ένα μεγεθυντικό καθρέπτη που όλες οι «φυγόκεντρες» δυνάμεις μεταξύ των συντρόφων βρίσκουν πεδίο έκφρασης και εκτόνωσης, συνήθως με έναν υπερβολικό και καταστροφικό τρόπο. Σημείο κλειδί είναι μέσω της θεραπείας ζεύγους να δοθεί φωνή σε όλα τα εγκλωβισμένα και καταπιεσμένα συναισθήματα ώστε να αποσυμφορηθεί η σεξουαλική διάσταση από αυτά και να αποκατασταθεί η υγιής συντροφική διάδραση.

Πολλές γυναίκες νιώθουν ότι «κουβαλούν» όλο το νοικοκυριό και τη φροντίδα των παιδιών. Πώς βοηθάτε έναν άνδρα να κατανοήσει το ψυχικό φορτίο της συντρόφου του;

Συχνά υπάρχει μια παρεξήγηση σχετικά με τον όρο «βοήθεια στο σπίτι». Η αρχή της ισοτιμίας και της κοινής συνύπαρξης, αρχές βασικές αναφορικά με την ομαλή πορεία μια σχέσης, επιβάλλουν την κοινή συνεισφορά στις ανάγκες του σπιτιού αλλά και των παιδιών. Αυτό δε σημαίνει ότι και οι δύο σύντροφοι κάνουν τα ίδια πράγματα αλλά σημαίνει ότι και ο άντρας οφείλει να κατανοεί ότι γυρίζοντας στο σπίτι του πολλές φορές θα βρει μια σύζυγο εξουθενωμένη από τη μέρα και τις υποχρεώσεις και πρέπει να κάνει ότι μπορεί παραπάνω για να την ξεκουράσει ψυχικά και σωματικά. Έτσι και αλλιώς αυτό σημαίνει σύζυγος «συν – ζυγός» και οι δύο κουβαλάμε τον ίδιο ζυγό. Η απουσία κατανόησης του παραπάνω αποτελεί ένδειξη ελλιπούς σύνδεσης και συνεργατικότητας, καταστάσεις που θεραπευτικά τις δουλεύουμε εστιακά στη βάση της αμοιβαιότητας και ενεργούς απόδειξης του πώς σχετιζόμαστε. Σημειολογικά, αυτή είναι η διαφορά του να γυρίζεις στο σπίτι ή στην εστία σου.

Πόσο επηρεάζει τελικά το «σόι» τη δυναμική του ζευγαριού; Είναι η παρεμβατικότητα των γονέων ακόμα ένας από τους κύριους λόγους ρήξης το 2026;

Φυσικά. Ιδιαίτερα στη σημερινή εποχή που η οικονομική αναγκαιότητα επιβάλλει την αναζήτηση βοήθειας από τις πατρικές οικογένειες, η ύπαρξη πολλών παράλληλων «φροντιστών» επιφέρει σύγχυση αναφορικά με το τί νοείται σαν κατάλληλή φροντίδα και επιμέλεια. Η διαφορά νοοτροπίας που επίσης υπάρχει στις γενεές αποτελεί καθοριστικό άξονα διαφοροποίησης και εύκολα μια σύγχρονη διαπαιδαγώγηση μπορεί να εκληφθεί ως ατελής και λανθασμένη και οι γονείς παρεμβαίνουν ώστε να «αποκαταστήσουν» την ορθή πρακτική, γεγονός που υπονομεύει την γονική ταυτότητα. Οι γονείς του σήμερα λείπουν πολύ από το σπίτι και συνεπώς αναπόφευκτα στα παιδιά υπάρχει σύγχυση σχετικά με τις αντικρουόμενες απόψεις παππούδων και γονέων και τελικά επικρατεί μια νεφελώδης κατάσταση. Το ζευγάρι συχνά βρίσκεται σε «σχάση» επειδή καλείται να πάρει θέση που συχνά σημαίνει ότι ο ένας εναντιώνεται στον άλλον προκειμένου να ικανοποιήσει την άποψη της πατρικής οικογένειας γεγονός που επιφέρει συγκρούσεις και αισθήματα αδικίας και υποτίμησης.

Υπάρχουν σημάδια που δείχνουν ότι μια σχέση δεν «σώζεται» πλέον; Πότε η συμβουλευτική εστιάζει στο να βοηθήσει το ζευγάρι να χωρίσει πολιτισμένα;

Στις περιπτώσεις που εκλείπει παντελώς το συναίσθημα, όταν δηλαδή δεν υπάρχει καμία ανάγκη μεταξύ του ζευγαριού να διαδράσει μέσω συναισθηματικότητας, τότε η συνέχιση της σχέσης κρίνεται αρκετά δύσκολη. Όταν οι σύντροφοι σταματάν να προσμένουν αλλαγές, όταν ματαιώνονται, όταν η ελπίδα έχει παραχωρήσει τη θέση της στην παραίτηση, όταν ο θυμός αποτελεί την καθημερινή απάντηση στη συνειδητοποίηση της απόστασης μεταξύ των συντρόφων, τότε η αποκατάσταση της συντροφικότητας είναι πρακτικά αδύνατη. Ενδεικτικά, όταν κυριαρχεί η υποτίμηση εκατέρωθεν και οτιδήποτε κάνει ο ένας εκλαμβάνεται ως ελλιπές ή λάθος από τον άλλον, τότε είναι πολύ πιθανό το ζευγάρι να έχει εισέλθει σε αυτό που ονομάζουμε «σύνδρομο εχθρότητας» και η θεραπεία κατευθύνεται προς την ομαλή μετάβαση σε ένα καθεστώς χωρισμού.

Αν μπορούσατε να δώσετε μία και μόνο συμβουλή σε μια γυναίκα που νιώθει ότι η σχέση της βαλτώνει, ποια θα ήταν αυτή;

Αρχικά πρέπει να αποσαφηνισεί αν υπάρχουν περιθώρια εξέλιξης και το «βάλτωμα» αποτελεί μια προσωρινή και όχι μια εδραιωμένη κατάσταση, πχ λόγω άγχους ή κάποιας άλλης δύσκολης κατάστασης. Στην περίπτωση που επανειλημμένα και μετά από αποτυχημένες απόπειρες ¨ξυπνήματος» ή ενεργοποίησης του συντρόφου εξακολουθεί η ίδια στασιμότητα τότε προτεραιότητα παίρνει η διαφύλαξη του εαυτού γιατί ένας καταθλιπτικός ή θλιμμένος σύντροφος αποκλείεται να είναι και αποτελεσματικός γονέας ή σύζυγος. Φυσικά δεν προτείνεται η εύκολη φυγή από τη σχέση αλλά μέχρι και την τελευταία στιγμή προσπαθούμε να βρούμε αφυπνιστικές εμπειρίες όπως η ξεκάθαρη δήλωση πρόθεσης διακοπής της σχέσης αλλά και οι αλλαγή καθημερινής ρουτίνας και εμπλοκή σε περισσότερο ατομικές δραστηριότητες. Παρόλα αυτά μια τεχνική που καλείται «προβολή στο μέλλον» είναι αρκετά βοηθητική όπου φανταζόμαστε με την υπάρχουσα ρεαλιστική κατάσταση πώς θα είναι η σχέση στο μέλλον και καλούμε το άτομο να προβάλλει και τον εαυτό του μέσα στην εικόνα. Αν είμαστε ικανοί να τοποθετήσουμε τον εαυτό μας με ειλικρινή τρόπο μεσα στην εικόνα τότε συχνά έχουμε μια αίσθηση για το τι τι πρέπει να κάνουμε. Η ερώτηση δηλαδή είναι «Πώς βλέπεις τον εαυτό σου όντας συ αυτή τη σχέση , σε 6-12-18 μήνες? Είσαι χαρούμενη? Ηρεμη; Πλήρης;