Ιαπωνία: Ριζική αλλαγή στην επιμέλεια παιδιών, μετά το διαζύγιο – Τέλος στο μονογονεϊκό μοντέλο μετά από έναν αιώνα
JTeam
1 Απριλίου 2026
Η Ιαπωνία προχωρά σε μια σημαντική μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου, επιτρέποντας για πρώτη φορά στους διαζευγμένους γονείς να συμφωνούν σε συνεπιμέλεια των παιδιών τους. Η αλλαγή αυτή, που τίθεται σε ισχύ από σήμερα 1η Απριλίου, αποτελεί την πρώτη ουσιαστική τροποποίηση του σχετικού πλαισίου που ίσχυε εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα. Αυτή η ριζική αλλαγή έρχεται να ανατρέψει ένα σύστημα που δεχόταν έντονη κριτική εντός και εκτός συνόρων.
Μέχρι σήμερα, η ιαπωνική νομοθεσία απαιτούσε από τα ζευγάρια που χώριζαν, να επιλέξουν έναν μόνο γονέα ως αποκλειστικό κηδεμόνα του παιδιού. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, σε πολλές περιπτώσεις, ο άλλος γονέας να αποκλείεται από κρίσιμες αποφάσεις για τη ζωή του παιδιού, όπως η εκπαίδευση, η κατοικία ή ακόμη και ζητήματα υγείας. Συνεπώς, οι αρμόδιοι κατέληξαν πως έφτασε η στιγμή να προβούν σε μεταρρυθμιστικές κινήσεις.
Στην Ιαπωνία, τα χωρισμένα ζευγάρια διαθέτουν πια τη δυνατότητα συνεπιμέλειας
Η αλλαγή του νόμου προέκυψε, έπειτα από αυξανόμενες πιέσεις από οργανώσεις και ειδικούς, που υποστήριζαν ότι το προηγούμενο σύστημα δημιουργούσε ψυχολογική πίεση στα παιδιά και ήταν άδικο για τον «αποκλεισμένο» γονέα. Το 2024, το ιαπωνικό κοινοβούλιο ενέκρινε τη μεταρρύθμιση, ανοίγοντας τον δρόμο για ένα πιο ευέλικτο μοντέλο επιμέλειας. Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, οι γονείς θα μπορούν να επιλέγουν είτε την αποκλειστική επιμέλεια είτε τη συνεπιμέλεια, ανάλογα με τις συνθήκες και τη μεταξύ τους συμφωνία. Επιπλέον, σε περιπτώσεις που έχει ήδη δοθεί αποκλειστική επιμέλεια, υπάρχει πλέον η δυνατότητα επανεξέτασης μέσω οικογενειακού δικαστηρίου. Ο νόμος καλεί τους γονείς να συνεργάζονται και να λαμβάνουν αποφάσεις με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού τους.
Η μεταρρύθμιση φέρνει την Ιαπωνία πιο κοντά στις πρακτικές άλλων ανεπτυγμένων χωρών, καθώς ήταν το μοναδικό μέλος της G7 που δεν αναγνώριζε νομικά τη συνεπιμέλεια. Σε πολλές χώρες, η από κοινού ανατροφή των παιδιών μετά το διαζύγιο, θεωρείται πλέον κανόνας. Ωστόσο, και σε αυτή την αλλαγή υπάρχουν αντιδράσεις.
Υποστηρικτές της μεταρρύθμισης τονίζουν, ότι το νέο σύστημα θα επιτρέψει και στους δύο γονείς να έχουν ενεργό ρόλο στη ζωή των παιδιών τους, ενισχύοντας τη συναισθηματική τους ανάπτυξη και τη σταθερότητα στην καθημερινότητά τους. Από την άλλη πλευρά, όμως, υπάρχουν και οι επικριτές, οι οποίοι εκφράζουν ανησυχίες ότι η συνεπιμέλεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας. Υπάρχουν φόβοι ότι ένας κακοποιητικός πρώην σύζυγος θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί το «προνόμιο της συνεπιμέλειας», ώστε να έχει μεγαλύτερη πρόσβαση στο παιδί και να συνεχίσει την κακοποίηση ή τον έλεγχο.
Παρά το γεγονός ότι τα δικαστήρια δεν επιτρέπεται να εγκρίνουν συνεπιμέλεια, όταν υπάρχουν αποδείξεις κακοποίησης, αρκετοί είναι εκείνοι που δηλώνουν ότι δεν αισθάνονται ασφαλείς. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση γυναίκας που εγκατέλειψε τον σύζυγό της λόγω κακοποίησης και εκφράζει φόβο, ότι εκείνος μπορεί να ζητήσει συνεπιμέλεια στο μέλλον, αναγκάζοντάς την να ζει υπό συνεχή απειλή. Επιπλέον, ο νέος νόμος ενισχύει τον ρόλο των οικογενειακών δικαστηρίων, τα οποία καλούνται να αποφασίζουν σε περιπτώσεις διαφωνίας μεταξύ των γονέων. Και αυτό, βέβαια, έχει προκαλέσει ανησυχίες για πιθανή υπερσυγκέντρωση εξουσίας στη δικαστική κρίση.
Τα στατιστικά στοιχεία πάντως επιβεβαιώνουν την ανάγκη για αλλαγή. Το 2020, περίπου το 85% των περιπτώσεων επιμέλειας δόθηκε σε μητέρες, ενώ κάθε χρόνο περίπου 200.000 παιδιά επηρεάζονται από διαζύγια – αριθμός διπλάσιος συγκριτικά με πριν από 50 χρόνια. Παράλληλα, έρευνα του 2021 αποκάλυψε ότι ένα στα τρία παιδιά χάνει τελικά επαφή με τον γονέα που δεν έχει την επιμέλεια. Η νέα νομοθεσία αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την Ιαπωνία, αλλά η επιτυχία της θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή της στην πράξη και την ικανότητα του συστήματος να προστατεύει ουσιαστικά τα δικαιώματα και την ασφάλεια των παιδιών.