Παγκόσμια Ημέρα Ευτυχίας - Το δικαίωμα να μην είσαι καλά σ’ έναν κόσμο που απαιτεί διαρκώς χαμόγελα

Γράφει η Στέλλα Μπάφα, MSc, ψυχολόγος - συστημική ψυχοθεραπεύτρια, συνεργάτιδα του Κέντρου Ψυχοθεραπείας «Φρόσω Φωτεινάκη & Συνεργάτες»

Αρκετά συχνά ακούμε υποσχέσεις για την ευτυχία. Κυκλοφορούν αναρίθμητα βιβλία και άρθρα με τίτλους “Πώς να μεγαλώσετε ευτυχισμένα παιδιά” ή “Τα 3 μυστικά για μια ευτυχισμένη ζωή”. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πολλές από τις αναρτήσεις, είτε δικές μας είτε των άλλων, είναι γεμάτες πάντα με χαμόγελα, ταξίδια και επιτυχίες. Σε σημαντικές κοινωνικές εκδηλώσεις, όπως ο γάμος και οι γιορτές, όλοι ευχόμαστε “Να είσαι ευτυχισμένος”. Ακόμη και στις καθημερινές συναντήσεις με φίλους ή συγγενείς μπορεί να έχουμε ακούσει ή πει καμιά φορά τη φράση “Χαμογέλα και όλα θα πάνε καλά”.

WELL BEING

Η κομβική ηλικία για τη ζωή μας δεν είναι αυτή που νομίζεις - Τότε, βιώνεις την απόλυτη ευτυχία

Εάν είναι τόσο απλό όσο φαίνεται ή ακούγεται, τότε γιατί δε λειτουργεί πάντα; Η λέξη “ευτυχία” αποτελείται από δύο συνθετικά το “ευ” και την “τύχη” και ετυμολογικά σημαίνει καλή τύχη. Για πολλούς αιώνες ήταν μια ευχή να βιώνει κάθε άνθρωπος ευνοϊκές στιγμές στη ζωή του. Η αναζήτηση της ευτυχίας συναντάται ήδη από την αρχαιότητα σε φιλοσοφικά κείμενα, όπως εκείνα του Αριστοτέλη. Ο φιλόσοφος χρησιμοποιούσε τον όρο “ευδαιμονία” για να παρουσιάσει τον ύψιστο σκοπό της ανθρώπινης ύπαρξης. Περιγράφει την ευδαιμονία ως μια ζωή που συνδέεται με τις αξίες, τις επιλογές και τις σχέσεις που συνάπτει κάθε άνθρωπος δημιουργώντας ένα νόημα και όχι ως μια στιγμιαία κατάσταση.

Στην εποχή που ζούμε, η έννοια της ευτυχίας μοιάζει να έχει μετατοπιστεί. Ζούμε σε μια κοινωνία, όπου οι εικόνες ευημερίας προβάλλονται αδιάκοπα και η ευτυχία μπορεί εύκολα να μετατραπεί από προσωπική εμπειρία σε κοινωνικό πρότυπο. Η κοινωνική ψυχολογία, με σημαντικό εκπρόσωπο τον Kenneth Gergen, έχει τονίσει ότι έννοιες όπως η ταυτότητα, η επιτυχία ή η ευτυχία αποκτούν νόημα μέσα από τις ιστορίες που μοιραζόμαστε ως κοινωνία.

Έτσι, η ευτυχία δεν είναι μόνο ένα συναίσθημα, αλλά και μια ιδέα για το πώς “πρέπει” να είναι μια καλή ζωή. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει μια αόρατη πίεση: Να είμαστε καλά. Να δείχνουμε καλά. Να συνεχίζουμε να χαμογελάμε ακόμη και όταν μέσα μας κάτι δεν είναι τόσο απλό. Σε αυτή την κουλτούρα της θετικότητας, η λύπη, ο θυμός και η απογοήτευση μοιάζουν συχνά ανεπιθύμητα συναισθήματα, που πρέπει να ξεπεραστούν γρήγορα ή να κρυφτούν.

Η επιστήμη της ψυχολογίας μας υπενθυμίζει κάτι απλό και σημαντικό: Όλα τα συναισθήματα έχουν λόγο ύπαρξης. Είναι ο τρόπος που το σώμα μας επεξεργάζεται τις πληροφορίες που λαμβάνει από τον κόσμο. Είναι σήματα, που μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα ό,τι συμβαίνει μέσα μας και λειτουργούν ως πυξίδα των βαθύτερων αναγκών μας.

Ο θυμός έρχεται να μας πει ότι κάποιος παραβίασε τα όριά μας. Η λύπη μάς βοηθά να επεξεργαστούμε μία απώλεια. Η απογοήτευση μάς προσκαλεί να επαναπροσδιορίσουμε τις προσδοκίες μας. Μελέτες της ψυχολόγου Iris Mauss έχουν δείξει ότι, όταν οι άνθρωποι πιέζουν τον εαυτό τους να είναι χαρούμενοι, καταλήγουν συχνά να νιώθουν μεγαλύτερη απογοήτευση όταν δε φτάνουν το ιδανικό που έχουν στο μυαλό τους. Αυτό ονομάζεται “το παράδοξο της επιδίωξης της ευτυχίας” και λειτουργεί ως εξής: όσο περισσότερο κυνηγάμε την ευτυχία ως στόχο, τόσο πιο πιθανό είναι να απογοητευτούμε αν δεν τη συναντήσουμε εκεί που ελπίζαμε.

Αυτό, συνήθως, συμβαίνει γιατί η ζωή δεν είναι ποτέ τόσο γραμμική όσο οι εικόνες που βλέπουμε γύρω μας. Κάποιος μπορεί να έχει πολλούς λόγους για να είναι ευτυχισμένος: μια καλή δουλειά, μια οικογένεια, την υγεία του, ανθρώπους που τον αγαπούν, χρήματα- και παρ’ όλα αυτά, δυσκολεύεται να νιώσει χαρά σε μια συγκεκριμένη περίοδο της ζωής του. Άλλοι συγκρίνουν τη δική τους πραγματικότητα με την ευτυχία που βλέπουν στους άλλους και νιώθουν ότι υστερούν. Κάποιοι θεωρούν την ευτυχία κάτι σχεδόν άπιαστο, ενώ άλλοι προσπαθούν να διατηρήσουν την εικόνα ότι είναι καλά, ακόμη κι όταν μέσα τους αισθάνονται διαφορετικά.

Σε έναν τέτοιο κόσμο, η πραγματική πρόκληση μοιάζει να μην είναι να είμαστε διαρκώς ευτυχισμένοι, αλλά να παραμένουμε συνδεδεμένοι με τον εαυτό μας, με τις ανάγκες μας, τις αξίες μας, τις σχέσεις που έχουν νόημα για εμάς. Να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τι νιώθουμε, χωρίς να το κρίνουμε αυστηρά. Να δίνουμε χώρο σε όλα όσα αποτελούν την ανθρώπινη εμπειρία.

Μπορεί, τελικά, η ευτυχία να μην είναι μια μόνιμη κατάσταση χαράς, αλλά κάτι πιο απλό και πιο αληθινό. Μπορεί να είναι η δυνατότητα να χωράμε ολόκληροι μέσα στη ζωή μας. Να μπορούμε να γελάμε όταν κάτι μας χαροποιεί, αλλά και να στεκόμαστε για λίγο στη λύπη όταν κάτι μας πληγώνει. Να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να θυμώνει, να απογοητεύεται, να χάνει και να ξανασηκώνεται.

Μια ζωή γεμάτη μόνο χαμόγελα δεν είναι απαραίτητα μια ευτυχισμένη ζωή. Είναι απλώς μια ζωή που δεν επιτρέπεται να είναι ανθρώπινη. Και ίσως το πιο ουσιαστικό δικαίωμα που έχουμε είναι ακριβώς αυτό: το δικαίωμα να μην είμαστε πάντα καλά, αλλά να συνεχίζουμε να ζούμε μια ζωή με νόημα για Εμάς!