Όταν γίνεται λόγος για τις επιπτώσεις της τεχνολογίας, η συζήτηση εστιάζει συνήθως στην ψυχική υγεία, την προσοχή ή την εξάρτηση από τις οθόνες. Ωστόσο, ένα λιγότερο ορατό αλλά εξίσου ανησυχητικό φαινόμενο αρχίζει να απασχολεί την επιστημονική κοινότητα: το λεγόμενο «phone body», δηλαδή οι σωματικές αλλαγές που προκαλεί η καθημερινή χρήση ψηφιακών συσκευών.
Από τη στάση του σώματος μέχρι την όραση και τη μυϊκή δύναμη, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι συνήθειες που σχετίζονται με τα smartphones και τους υπολογιστές επηρεάζουν το σώμα με τρόπους που συχνά περνούν απαρατήρητοι — μέχρι να γίνουν πρόβλημα.
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές επιπτώσεις είναι ο λεγόμενος «τεχνολογικός αυχένας» (tech neck). Η συνεχής κλίση του κεφαλιού προς τα εμπρός, για να κοιτάξουμε την οθόνη, μπορεί να ασκήσει πίεση έως και 27 κιλά στον αυχένα. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η στάση μπορεί να οδηγήσει σε φθορά των μεσοσπονδύλιων δίσκων, μυϊκή αδυναμία, ακόμη και μειωμένη αναπνευστική ικανότητα.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η λύση δεν απαιτεί απαραίτητα δραστικές αλλαγές. Απλές προσαρμογές, όπως η ανύψωση της συσκευής στο ύψος των ματιών και τα συχνά διαλείμματα από την οθόνη, μπορούν να μειώσουν σημαντικά την επιβάρυνση.
Παράλληλα, έχει αρχίσει να διατυπώνεται η ανησυχία ότι η συγκεκριμένη στάση μπορεί να επηρεάζει και την εμφάνιση του δέρματος, προκαλώντας ρυτίδες στον λαιμό. Η δερματολόγος Τζάστιν Χέξταλ επισημαίνει ότι, αν και η θεωρία είναι λογική —καθώς η επαναλαμβανόμενη κίνηση συμβάλλει στη δημιουργία ρυτίδων— δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να επιβεβαιώνουν άμεση σύνδεση.
Πιο τεκμηριωμένες είναι οι επιπτώσεις στο δέρμα από τη συνεχή χρήση wearable συσκευών, όπως τα «έξυπνα» ρολόγια. Το υγρό και κλειστό περιβάλλον που δημιουργείται κάτω από αυτά μπορεί να ευνοήσει ερεθισμούς, εκζέματα ή αλλεργικές αντιδράσεις σε υλικά όπως το νικέλιο και το λάτεξ. Η σύσταση των ειδικών είναι απλή: τακτική αφαίρεση της συσκευής και σωστή υγιεινή του δέρματος.
Στο πεδίο της όρασης, η αύξηση της μυωπίας παγκοσμίως συχνά αποδίδεται στην υπερβολική χρήση οθονών. Ωστόσο, ο καθηγητής οπτομετρίας Ντόναλντ Μάτι υποστηρίζει ότι η σχέση δεν είναι τόσο άμεση. Έρευνες δείχνουν ότι ο καθοριστικός παράγοντας δεν είναι τόσο η κοντινή εστίαση, όσο η έλλειψη χρόνου σε εξωτερικούς χώρους. Το φυσικό φως φαίνεται να παίζει προστατευτικό ρόλο στην ανάπτυξη των ματιών, γεγονός που καθιστά την καθημερινή έκθεση στο περιβάλλον εκτός σπιτιού κρίσιμη.
Ανησυχία προκαλεί και η σταδιακή μείωση της μυϊκής δύναμης, ιδιαίτερα στα χέρια. Η δύναμη λαβής αναγνωρίζεται πλέον ως βασικός δείκτης συνολικής υγείας, με ορισμένες μελέτες να τη συνδέουν ακόμη και με το προσδόκιμο ζωής. Ο κοινωνιολόγος της υγείας Γιοχάνες Μπέλερ επισημαίνει ότι η μείωση της φυσικής δραστηριότητας και η στροφή προς καθιστικές, ψηφιακές δραστηριότητες ενδέχεται να συμβάλλουν σε αυτή την τάση, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές.
Ταυτόχρονα, η επίδραση της τεχνολογίας επεκτείνεται και στις κινητικές δεξιότητες. Αν και η εξοικείωση με τις οθόνες μπορεί να βελτιώνει συγκεκριμένες ψηφιακές κινήσεις, όπως το «scroll» ή το «tap», φαίνεται να έχει αρνητικό αντίκτυπο σε πιο σύνθετες λεπτές δεξιότητες. Ο ψυχολόγος Σεμπάστιαν Ζούγκατε υπογραμμίζει ότι η μειωμένη ενασχόληση με χειρονακτικές δραστηριότητες μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη φυσική επιδεξιότητα, αλλά και τη γνωστική ανάπτυξη, ιδιαίτερα σε παιδιά και εφήβους.
Παρά τις ανησυχίες, οι ειδικοί συμφωνούν ότι δεν απαιτείται πανικός ούτε πλήρης αποχή από την τεχνολογία. Αντίθετα, προτείνουν μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση: περισσότερη κίνηση, χρόνος εκτός σπιτιού και δραστηριότητες που εμπλέκουν ενεργά το σώμα, όπως η μαγειρική, η χειροτεχνία ή η μουσική.
Το «phone body» δεν είναι ένα μεμονωμένο σύμπτωμα, αλλά ένα σύνολο μικρών, καθημερινών επιβαρύνσεων που, συσσωρευτικά, μπορούν να επηρεάσουν την υγεία μας. Και ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι η τεχνολογία αυτή καθαυτή, αλλά ο τρόπος με τον οποίο την ενσωματώνουμε στην καθημερινότητά μας.
Ακολουθήστε το jenny.gr στο google news και μάθετε τα πάντα γύρω από τη διατροφή, τη γυμναστική, το σεξ και την ψυχική υγεία.