Πώς τα audiobooks μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά με δυσλεξία να απολαμβάνουν τα βιβλία

«Δεν καταλαβαίνω, δεν μπορώ να το κάνω, κουράστηκα». Αυτές είναι φράσεις που ακούμε συχνά από παιδιά με δυσλεξία, μια αναπτυξιακή διαταραχή που επηρεάζει την ικανότητά τους να διαβάζουν. Για να φτάσουν σε ένα επίπεδο ανάγνωσης παρόμοιο με εκείνο των συνομηλίκων τους χωρίς δυσλεξία, τα παιδιά αυτά χρειάζονται περισσότερο χρόνο και περισσότερες ευκαιρίες για εξάσκηση στην ανάγνωση. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να βρεθούν παγιδευμένα σε έναν φαύλο κύκλο: δυσκολεύονται να διαβάσουν, γεγονός που τους προκαλεί άγχος και δυσφορία. Ως αποτέλεσμα, αποφεύγουν την ανάγνωση και χάνουν τα οφέλη που μπορεί να τους προσφέρει ένα βιβλίο.

Η δυσλεξία μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, υπάρχει δυσκολία στην αναγνώριση οικείων λέξεων που είναι ήδη αποθηκευμένες στον εγκέφαλο. Αυτό είναι γνωστό ως επιφανειακή δυσλεξία και συνήθως χαρακτηρίζεται από πιο αργό ρυθμό ανάγνωσης.

ΥΓΕΙΑ + ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Τρως ξηρούς καρπούς κάθε μέρα; Να τι θα συμβεί στο σώμα σου αν το παρακάνεις

Σε άλλες περιπτώσεις, το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι η πιο αργή ανάγνωση άγνωστων λέξεων ή η σύγχυσή τους με άλλες. Αυτό είναι γνωστό ως φωνολογική δυσλεξία. Επηρεάζει τη διαδικασία αναγνώρισης κάθε γράμματος και σύνδεσής του με τον ήχο που αντιπροσωπεύει, μια διαδικασία γνωστή ως «αποκωδικοποίηση». Τα άτομα με αυτόν τον τύπο δυσλεξίας δυσκολεύονται σημαντικά να διευρύνουν το λεξιλόγιό τους μέσω της ανάγνωσης.

Δυσλεξία και κατανόηση κειμένου

Όταν διαβάζουμε ένα κείμενο, ο εγκέφαλός μας ενεργοποιεί διάφορους μηχανισμούς. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η επανάληψη προτάσεων που δεν έχουμε κατανοήσει και η προσπάθεια να συμπεράνουμε τη σημασία άγνωστων λέξεων από τα συμφραζόμενα. Ωστόσο, αυτοί οι μηχανισμοί —και πολλοί άλλοι— δεν μπορούν να λειτουργήσουν σωστά όταν ο εγκέφαλος είναι υπερφορτωμένος με άλλες διαδικασίες, όπως η αποκωδικοποίηση. Αυτό συμβαίνει στα άτομα με δυσλεξία.

Θα μπορούσαμε να το συγκρίνουμε με το juggling, δηλαδή το να κρατάμε πολλές μπάλες στον αέρα. Αν είστε έμπειροι σε αυτή την πρακτική, μπορείτε να χειρίζεστε πολλές μπάλες χωρίς να σας πέσει καμία. Όταν, όμως, σας δώσουν μια μεγαλύτερη μπάλα που δυσκολεύεστε να ελέγξετε, μπορεί να χρειαστεί να περιορίσετε τον αριθμό των μπαλών που χειρίζεστε, ώστε να καταφέρετε να κρατήσετε και εκείνη στον αέρα.

pexels

Τα οφέλη των audiobooks

Όταν ακούμε ένα audiobook, εξασκούμε την κατανόηση προφορικού λόγου χωρίς να χρειάζεται να κάνουμε αποκωδικοποίηση. Έτσι, η νοητική προσπάθεια επικεντρώνεται στην κατανόηση της γλώσσας. Χωρίς την πίεση της αποκωδικοποίησης των γραπτών συμβόλων, τα άτομα με δυσλεξία μπορούν να απολαμβάνουν περισσότερο την ακρόαση του κειμένου και να επικεντρώνονται στο περιεχόμενό του, γεγονός που μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση του λεξιλογίου τους. Η συνεχιζόμενη αύξηση της δημοτικότητας των audiobooks θα μπορούσε, επομένως, να αποτελέσει σημαντική υποστήριξη για τα άτομα με φωνολογική δυσλεξία, καθώς προσφέρει έναν νέο τρόπο επαφής με την ανάγνωση μέσω της κατανόησης του προφορικού λόγου.

Οι μαθητές με δυσλεξία κατανοούν καλύτερα όταν το περιεχόμενο παρουσιάζεται μέσω ήχου ή συστημάτων μετατροπής κειμένου σε ομιλία (text-to-speech), ιδιαίτερα όταν ο στόχος είναι να μάθουν ένα αντικείμενο και όχι να αξιολογηθεί η ικανότητά τους στην ανάγνωση. Επιπλέον, η ενεργητική ακρόαση μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και του κινήτρου για ανάγνωση. Η ταυτόχρονη ανάγνωση και ακρόαση —η οποία περιλαμβάνει την ανάγνωση του ίδιου κειμένου ενώ παράλληλα το ακούμε— μπορεί να διευκολύνει την κατανόηση και την απομνημόνευση του εκπαιδευτικού υλικού.

Σπάζοντας τον φαύλο κύκλο

Δεδομένου ότι τα audiobooks αποτελούν πλέον μέρος της καθημερινότητάς μας, θα πρέπει να τα αξιοποιούμε προς όφελός μας. Το σημαντικότερο πλεονέκτημά τους είναι η δυνατότητά τους να σπάσουν τον φαύλο κύκλο στον οποίο μπορεί να εγκλωβιστούν τα άτομα με φωνολογική δυσλεξία, μειώνοντας το άγχος που συνδέεται με την ανάγνωση. Επιπλέον, μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της προσοχής και των δεξιοτήτων ακρόασης.

Η ανάγνωση δυνατά μπορεί επίσης να είναι βοηθητική. Για ένα παιδί με δυσλεξία, το να ακούει έναν ενήλικα ή έναν συμμαθητή του να διαβάζει μεγαλόφωνα τού επιτρέπει να επικεντρώνεται στο περιεχόμενο και παράλληλα να έχει ένα πρότυπο ανάγνωσης. Αξίζει να επισημανθεί ότι, παρόλο που χρησιμοποιούμε τόσο τη μνήμη όσο και την προσοχή όταν διαβάζουμε και όταν ακούμε, δεν μπορούμε να πούμε ότι η ακρόαση ενός βιβλίου είναι ακριβώς το ίδιο με την ανάγνωσή του. Σε ένα βιβλίο, ο αναγνώστης μπορεί να επιστρέψει πίσω, να ξαναδιαβάσει και να επανεξετάσει ένα απόσπασμα εάν δεν έχει κατανοήσει μια πρόταση ή μια λέξη. Με άλλα λόγια, διατηρεί μια ενεργητική προσέγγιση απέναντι στην κατανόηση.

Αντίθετα, η ακρόαση συνεπάγεται μια πιο παθητική προσέγγιση, η οποία είναι λιγότερο βοηθητική για τη μάθηση. Ωστόσο, παρόλο που δεν είναι ακριβώς το ίδιο με την ανάγνωση ενός κειμένου, η ακρόαση ιστοριών μπορεί να προσφέρει πολλά οφέλη, χωρίς να συνδέει τα βιβλία με υπερβολική προσπάθεια ή με ένα αίσθημα αποτυχίας. Τα audiobooks προσφέρουν μια προσβάσιμη πύλη προς τη λογοτεχνία για τα παιδιά με δυσλεξία, επιτρέποντάς τους να την απολαμβάνουν χωρίς τα εμπόδια που μπορεί να δημιουργεί το γραπτό κείμενο.

Η τρέχουσα επιστημονική συναίνεση είναι ότι τα audiobooks αποτελούν ένα πολύτιμο εργαλείο προσβασιμότητας για τα άτομα με δυσλεξία. Διευκολύνουν τη μάθηση και την κατανόηση και μπορούν να ενισχύσουν την αγάπη για την ανάγνωση, αλλά δεν αντικαθιστούν τις παρεμβάσεις που στοχεύουν στην ανάπτυξη των αναγνωστικών δεξιοτήτων. Ο συνδυασμός εξειδικευμένης διδασκαλίας, εξάσκησης στην ανάγνωση και υποστήριξης μέσω audiobooks μπορεί να έχει καλά αποτελέσματα.