Όλο και περισσότεροι άνθρωποι αποφασίζουν να διαγράψουν για λίγες ημέρες το Instagram, να απομακρύνουν το κινητό από το κομοδίνο τους ή να βάλουν «στοπ» στο ατελείωτο scrolling. Ο λόγος; Το λεγόμενο dopamine detox, μια wellness τάση που υπόσχεται ότι θα σε βοηθήσει να αποσυνδεθείς από τα ερεθίσματα της καθημερινότητας και να απολαύσεις ξανά τις απλές στιγμές.
Τι είναι το dopamine detox;
Η βασική ιδέα πίσω από το dopamine detox είναι απλή: για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα περιορίζεις δραστηριότητες που σου προσφέρουν άμεση ικανοποίηση. Αυτό μπορεί να σημαίνει λιγότερο χρόνο στα social media, αποχή από τις online αγορές, τα video games, το πρόχειρο φαγητό ή το binge watching σειρών.
Η θεωρία υποστηρίζει ότι, μειώνοντας αυτά τα έντονα ερεθίσματα, ο εγκέφαλος «επαναφέρει» τη λειτουργία του και εσύ αρχίζεις να απολαμβάνεις ξανά μικρές καθημερινές στιγμές που μέχρι πρότινος περνούσαν απαρατήρητες. Η αλήθεια, όμως, είναι λίγο πιο περίπλοκη.
Γιατί ο όρος δεν είναι επιστημονικά σωστός
Παρότι ακούγεται πειστικό, οι νευροεπιστήμονες εξηγούν ότι ο όρος «dopamine detox» δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. «Νομίζω ότι έγινε τόσο δημοφιλής επειδή είναι ένας πολύ ελκυστικός όρος. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν έχει νόημα», εξηγεί η Stephanie Borgland, καθηγήτρια Ψυχολογίας, Φυσιολογίας και Φαρμακολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι, η οποία μελετά τη νευροβιολογία του εθισμού. Όπως επισημαίνει, «η ντοπαμίνη είναι ένας νευροδιαβιβαστής του εγκεφάλου και όχι μια τοξίνη. Επομένως, δεν μπορείς να κάνεις αποτοξίνωση από αυτήν».
Η ντοπαμίνη συμμετέχει στη μάθηση, στη συγκέντρωση, στη διάθεση, αλλά κυρίως στη δημιουργία συνηθειών και κινήτρων. Με απλά λόγια, είναι ένας από τους λόγους που επαναλαμβάνεις καθημερινά συγκεκριμένες συμπεριφορές, είτε πρόκειται για μια υγιεινή συνήθεια είτε για το να ανοίγεις αυτόματα το TikTok κάθε φορά που βαριέσαι.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να αφήσεις το κινητό
Κάθε ειδοποίηση, κάθε νέο μήνυμα ή κάθε like λειτουργεί σαν μικρή ανταμοιβή για τον εγκέφαλό σου. Με τον καιρό δημιουργείται ένας κύκλος. Εμφανίζεται ένα ερέθισμα, γεννιέται η επιθυμία να δεις τι συμβαίνει, πιάνεις το κινητό και τελικά ανταμείβεσαι με μια νέα πληροφορία ή μια δόση ψυχαγωγίας.
Όσο περισσότερο επαναλαμβάνεται αυτή η διαδικασία, τόσο πιο αυτόματη γίνεται. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχεις εθισμό, αλλά ότι ο εγκέφαλός σου έχει μάθει να αντιδρά με συγκεκριμένο τρόπο.
Χρειάζεται τελικά να κάνεις dopamine detox;
Οι ειδικοί συμφωνούν πως το να περιορίσεις τον χρόνο που περνάς μπροστά σε μια οθόνη μπορεί να σου κάνει καλό. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι «αποτοξινώνεις» τον εγκέφαλό σου. Αν, για παράδειγμα, διαγράψεις το Instagram για δύο εβδομάδες, πιθανότατα θα νιώσεις πιο ήρεμος και θα έχεις περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Όταν όμως το εγκαταστήσεις ξανά, οι παλιές συνήθειες είναι πολύ πιθανό να επιστρέψουν, αν δεν έχει αλλάξει κάτι ουσιαστικό στον τρόπο που χρησιμοποιείς την τεχνολογία.
Η πραγματική λύση είναι οι νέες συνήθειες
Αντί να προσπαθείς να αποκλείσεις εντελώς κάτι από τη ζωή σου, οι ειδικοί προτείνουν να δημιουργήσεις νέες, πιο υγιείς συνήθειες.
Την επόμενη φορά που θα νιώσεις την ανάγκη να ανοίξεις το κινητό από συνήθεια, δοκίμασε να κάνεις κάτι διαφορετικό. Μια μικρή βόλτα, λίγες βαθιές αναπνοές, ένα βιβλίο ή ακόμη και λίγα λεπτά χωρίς καμία οθόνη μπορούν σταδιακά να αλλάξουν τον τρόπο που αντιδρά ο εγκέφαλός σου. Δεν χρειάζεται να είναι μια τέλεια αλλαγή ούτε να γίνει από τη μία μέρα στην άλλη. Αρκεί να επαναλαμβάνεται.
Ίσως το μεγαλύτερο όφελος του dopamine detox δεν είναι η ίδια η «αποτοξίνωση», αλλά το γεγονός ότι σε κάνει να παρατηρήσεις πόσο συχνά αναζητάς αυτόματα μια οθόνη για να γεμίσεις κάθε στιγμή σιωπής ή βαρεμάρας.
Αντί να βλέπεις αυτή την τάση ως μια αυστηρή πρόκληση ή μια ακόμη απαγόρευση, μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις ως αφορμή για να επανεξετάσεις τη σχέση σου με την τεχνολογία. Ξεκίνα βάζοντας μικρά όρια, όπως 10 λεπτά λιγότερο scrolling κάθε μέρα ή αφήνοντας το κινητό εκτός υπνοδωματίου το βράδυ. Είναι αλλαγές που μπορεί να φαίνονται μικρές, αλλά συχνά έχουν πολύ μεγαλύτερη επίδραση στην καθημερινότητά σου από όσο φαντάζεσαι.
Έρευνες, συμβουλές και tips για σώμα, ψυχή και μυαλό σε ισορροπία - Ακολούθησε το JennyGr στο Google News.