Γιαγιόι Κουσάμα: Έφυγε από τη ζωή η «βασίλισσα» των πουά, η πιο εμβληματική φιγούρα της σύγχρονη τέχνης
ΑΝΘΙΑ ΦΙΛΙΠΠΗ
27 Αυγούστου 2026
Η Γιαγιόι Κουσάμα, μία από τις πιο αναγνωρίσιμες και επιδραστικές μορφές της σύγχρονης τέχνης, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 97 ετών. Η Γιαπωνέζα καλλιτέχνιδα πέθανε στις 14 Αυγούστου 2026 σε νοσοκομείο του Τόκιο, όπως ανακοίνωαν στις 27 Αυγούστου το μουσείο και το ίδρυμα που φέρουν το όνομά της.
«Με βαθιά θλίψη ανακοινώνουμε ότι η Γιαγιόι Κουσάμα απεβίωσε σε νοσοκομείο στο Τόκιο στις 14 Αυγούστου 2026, σε ηλικία 97 ετών. Κατά τη διάρκεια μιας εξαιρετικής ζωής αφιερωμένης εξ ολοκλήρου στην καλλιτεχνική δημιουργία, η Κουσάμα ακολούθησε μια διεθνώς αναγνωρισμένη καριέρα ως πρωτοπόρος καλλιτέχνιδα, της οποίας η δημιουργική πρακτική περιλάμβανε τις εικαστικές τέχνες, την περφόρμανς, τη μυθοπλασία και την ποίηση» γράφει μεταξύ άλλων η δημοσίευση στα social media και συνεχίζει:
«Δεν άφησε ποτέ στην άκρη το πινέλο της και παρέμεινε ακλόνητη στην πεποίθησή της σε όλη της τη ζωή ότι η αγάπη μπορεί να σώσει τον κόσμο. Θα συνεχίσουμε τις ευχές της Κουσάμα και, μέσω της τέχνης, θα συνεχίσουμε να φέρνουμε ελπίδα και δύναμη για το μέλλον στους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο».
Η πιο εμβληματική φιγούρα της σύγχρονη τέχνης
Για περισσότερες από επτά δεκαετίες, η Κουσάμα δημιούργησε έναν προσωπικό και άμεσα αναγνωρίσιμο κόσμο από κουκκίδες, καθρέφτες, επαναλαμβανόμενα μοτίβα, κολοκύθες και φωτεινές εγκαταστάσεις.
Το έργο της παρουσιάστηκε σε σημαντικά μουσεία σε ολόκληρο τον κόσμο και κατάφερε να ξεπεράσει τα όρια του παραδοσιακού εικαστικού κόσμου, φτάνοντας μέχρι τη μόδα και τη μαζική κουλτούρα.
Η πορεία της Γιαγιόι Κουσάμα και ο κόσμος γεμάτος κουκίδες που δημιούργησε
Η Γιαγιόι Κουσάμα γεννήθηκε το ‘29 στο Matsumoto της Ιαπωνίας. Από παιδί περιέγραφε οπτικές εμπειρίες και παραισθήσεις, στις οποίες έβλεπε, μεταξύ άλλων, κουκκίδες και μοτίβα να απλώνονται στον χώρο. Αυτές οι εμπειρίες αποτέλεσαν αργότερα σημαντική πηγή έμπνευσης για την καλλιτεχνική της γλώσσα. Ξεκίνησε να δημιουργεί από πολύ νεαρή ηλικία και ασχολήθηκε αρχικά με την παραδοσιακή ιαπωνική ζωγραφική.
Το ’57, όπως αναφέρετι και στο Reuters, έφυγε από την Ιαπωνία για τις Ηνωμένες Πολιτείες και εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη, όπου βρέθηκε στο επίκεντρο της πρωτοποριακής καλλιτεχνικής σκηνής.
Εκεί άρχισε να δημιουργεί τα περίφημα «Infinity Nets», έργα που βασίζονταν σε αμέτρητες επαναλαμβανόμενες πινελιές και δημιουργούσαν την αίσθηση μιας επιφάνειας χωρίς τέλος. Το ‘59 παρουσίασε τη σειρά σε ατομική έκθεση στη Νέα Υόρκη, κερδίζοντας την προσοχή της καλλιτεχνικής κοινότητας.
Τα εμβληματικά της έργα
Τη δεκαετία του ‘60, η Κουσάμα πειραματίστηκε με τη γλυπτική και την performance, ενώ το έργο της απέκτησε έντονα αντιπολεμικά χαρακτηριστικά. Παράλληλα, ανέπτυξε την ιδέα της επανάληψης και της «αυτο-εξάλειψης», μέσα από την οποία το άτομο μοιάζει να χάνεται μέσα σε ένα απέραντο σύνολο.
Το ‘65 δημιούργησε το «Infinity Mirror Room – Phalli’s Field», το πρώτο από τα περίφημα δωμάτια με καθρέφτες. Με τη χρήση καθρεφτών, επαναλαμβανόμενων μορφών και αργότερα φωτός, μετέτρεψε την τέχνη από κάτι που απλώς παρατηρεί ο θεατής σε μια εμπειρία μέσα στην οποία εισέρχεται.
Η ζωή σε ψυχιατρικό νοσοκομείο
Το 1973 επέστρεψε στην Ιαπωνία και από το ‘77 έζησε οικειοθελώς σε ψυχιατρικό νοσοκομείο στο Τόκιο, συνεχίζοντας παράλληλα να εργάζεται καθημερινά στο στούντιό της. Η ίδια μιλούσε ανοιχτά για τις ψυχικές δυσκολίες και τις παραισθήσεις που αντιμετώπιζε, αλλά δεν ήθελε αυτές να αποτελούν τον μοναδικό τρόπο με τον οποίο γινόταν αντιληπτό το έργο της. Η ζωγραφική και η γραφή παρέμειναν για εκείνη βασικά μέσα έκφρασης.
Με τα χρόνια, πέρασε από την αφάνεια στη διεθνή καταξίωση. Έργα της φιλοξενήθηκαν σε κορυφαία μουσεία, ενώ η χαρακτηριστική αισθητική της πέρασε και στη μόδα, μέσα από συνεργασίες με μεγάλους οίκους, όπως ο οίκος Louis Vuitton. Το 2017 άνοιξε στο Τόκιο το Yayoi Kusama Museum, αφιερωμένο στο έργο της.
Η Kusama μπορεί να έφυγε από τη ζωή, αφήνει πίσω της όμως μια από τις πιο ενδιαφέρουσες καλλιτεχνικές κληρονομιές του 20ού και του 21ου αιώνα. Από τις αμέτρητες κουκκίδες μέχρι τα δωμάτια που μοιάζουν να μεταφέρουν το κοινό σε έναν άλλον κόσμο, κατάφερε να μετατρέψει προσωπικές εμπειρίες και εμμονές σε μια παγκόσμια οπτική γλώσσα.