Ειρήνη Αγαπηδάκη: «Ένας άνθρωπος να σωθεί, αξίζει κάθε προσπάθεια» - Από τη θεραπεία στην πρόληψη

Η Ειρήνη Αγαπηδάκη, αναπληρώτρια υπουργός υγείας, αποτελεί μία από τις πιο καθοριστικές μορφές στη σύγχρονη μεταρρύθμιση της Δημόσιας Υγείας στην Ελλάδα, οδηγώντας τη μετάβαση από τη θεραπεία στην πρόληψη. Ψυχολόγος με εξειδίκευση στην Προαγωγή Υγείας και πολυετή ακαδημαϊκή και ερευνητική εμπειρία, εγκατέλειψε την πανεπιστημιακή καριέρα για να υπηρετήσει τη δημόσια πολιτική. Από την προστασία ασυνόδευτων ανηλίκων έως τον σχεδιασμό εθνικών προγραμμάτων πρόληψης, το έργο της συνδέεται με την ισότητα και την έγκαιρη φροντίδα. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο JennyGr, μιλάει για το όραμα ενός «Υπουργείου Φροντίδας» και για μια Υγεία που ξεκινά πριν εμφανιστεί η ασθένεια.

Η Ειρήνη Αγαπηδάκη στο Jenny.gr

Σας αποκαλούν συχνά «Υπουργό Πρόληψης». Πόσο δύσκολο ήταν να ηγηθείτε αυτής της ιστορικής στροφής, από ένα σύστημα που παραδοσιακά «θεράπευε την ασθένεια» σε ένα που «φροντίζει την υγεία»;

Για χρόνια υπηρετούσα στο Πανεπιστήμιο και ασχολούμουν με τα ζητήματα αυτά. Έτσι, γνώριζα στην πράξη τι και πως πρέπει να γίνει. Χρειάστηκε όμως να αναπτύξουμε συμμαχίες με τους ειδικούς επιστήμονες, τους επαγγελματίες υγείας, τους συλλόγους ασθενών, να δημιουργήσουμε μια πανστρατιά για την Πρόληψη. Δεν αρκεί η γνώση για να εφαρμόσεις μια τόσο μεγάλη αλλαγή, χρειάζεται όραμα και πολιτική βούληση ισχυρή. Αυτά μας διασφάλισε ο Πρωθυπουργός και για αυτό καταφέραμε να επιτύχουμε αυτή τη μεγάλη ιστορική -όπως λέτε- στροφή, από το “περιμένω να αρρωστήσω για να πάω στον γιατρό”, στο “πάω πριν αρρωστήσω για να αποφύγω τη νόσο”.

WOMEN'S FORUM

Η Γιούλη Αργυρακοπούλου στο "Είμαι Εδώ Για Εσένα" 2026: «Υπάρχουν ακόμα πολλά εμπόδια στη διαχείριση της παχυσαρκίας»

Τα 5,5 εκατομμύρια δωρεάν εξετάσεις είναι ένας εντυπωσιακός αριθμός. Πέρα όμως από τα στατιστικά, υπάρχει κάποια ανθρώπινη ιστορία ή κάποιο feedback που λάβατε και σας έκανε να πείτε «γι' αυτό το λόγο αξίζουν όλα»;

Ό,τι κι αν κάνουμε πρέπει να θυμόμαστε ότι σχεδιάζουμε με τους πολίτες, για τους πολίτες. Όλοι μας έχουμε στην οικογένεια μας περιστατικά καρκίνου και καρδιαγγειακών, άρα δεν μας είναι δύσκολο να έρθουμε στη θέση των ανθρώπων που ανακαλύπτουν από μια προληπτική εξέταση ότι έχουν να παλέψουν με ένα πρόβλημα που δε γνώριζαν. Είναι πολλές οι ιστορίες ανδρών και γυναικών που με έχουν συγκινήσει.

Έχω κρατήσει στην καρδιά μου ειδικά δύο από αυτές. Ένας άνδρας με πλησίασε σε ένα συνέδριο και μου είπε «Μου έσωσες τη γυναίκα. Της είπε ο γιατρός ότι αν πήγαινε ένα χρόνο μετά, δε θα ζούσε πάνω από 3 μήνες, τώρα πάμε για πλήρη ίαση, το καταλαβαίνεις;». Το πρώτο διάστημα που ξεκίνησε το «Προλαμβάνω», είχε καλέσει μια κυρία στο γραφείο και ρωτούσε επίμονα αν όντως οι ανασφάλιστοι μπορούν να κάνουν δωρεάν αυτές τις εξετάσεις. Τη διαβεβαιώσαμε αλλά δε μας πίστευε. Μας είπε ότι θα πάει και αν της ζητήσουν χρήματα θα πάρει να μας πει. Ήταν φοβερά δύσπιστη. Μετά από ένα μήνα περίπου τηλεφώνησε και μας είπε συγκινημένη ότι όχι μόνο δεν χρειάστηκε να πληρώσει αλλά «πρώτη φορά ένιωσα ότι η Πολιτεία μας κοιτάει όλους, και όσους έχουμε και όσους δεν έχουμε». Αυτό είναι που με κάνει να παλεύω και μου δίνει δύναμη.

Ένας άνθρωπος να σωθεί, αξίζει κάθε προσπάθεια. Ένας πολίτης να νιώσει ότι τον φροντίζει το κράτος και δεν είναι αόρατος αξίζει κάθε αγώνας.

Βέβαια, δεν παύει να με βασανίζει το πόσους ανθρώπους θα είχαμε σώσει αν είχαμε οργανωμένο σύστημα Πρόληψης εδώ και 40 χρόνια. Ξέρουμε σήμερα ότι το «Προλαμβάνω» έχει σώσει πάνω από 200.000 ανθρώπους. Πόσους όμως χάσαμε τόσα χρόνια επειδή δεν υπήρχε; Αυτό εξακολουθεί να με βασανίζει.

Η φιλοσοφία σας είναι «πάμε στον γιατρό όταν είμαστε καλά». Πώς πείθετε τη σύγχρονη Ελληνίδα – που συχνά βάζει τις ανάγκες της οικογένειας πάνω από τις δικές της – ότι η πρόληψη είναι η απόλυτη πράξη αυτοφροντίδας;

Οι γυναίκες είμαστε επιφορτισμένες με κάθε λογής ανάγκες, εκπαιδευόμαστε από μικρές σε αυτόν τον ρόλο-πρώτα οι άλλοι και μετά εμείς. Το να αγαπάς και να φροντίζεις τους δικούς σου ανθρώπους είναι μια σπουδαία και πολύ τρυφερή λειτουργία. Χρειάζεται όμως να σέβεσαι και τις δικές σου ανάγκες, για ξεκούραση, φροντίδα, αγάπη, χαρά, ηρεμία. Άλλωστε, κάτι που συχνά ξεχνάμε είναι ότι μπορούμε να οδηγήσουμε τους άλλους μέχρι το σημείο που έχουμε οι ίδιοι φτάσει. Ας πάρουμε για παράδειγμα τη φροντίδα των παιδιών. Φυσικά και όταν έχουμε ένα βρέφος οι ανάγκες του είναι προτεραιότητα. Καθώς όμως μεγαλώνει, είναι σημαντικό η μητέρα και ο πατέρας να του μαθαίνουν τις δεξιότητες να φροντίζει τον εαυτό του. Σημαντικό ρόλο σε αυτό παίζει η ίδια η φροντίδα των γονιών στον εαυτό τους.

Τα παιδιά μαθαίνουν από το δικό μας παράδειγμα. Αν φροντίζουμε όλους τους άλλους εκτός από μας, τότε το παιδί μαθαίνει ότι η φροντίδα του εαυτού του δεν είναι προτεραιότητα.

Αν αντίθετα δείχνουμε στο παιδί με το προσωπικό μας παράδειγμα ότι και εμείς χρειαζόμαστε φροντίδα και την παρέχουμε οι ίδιες στον εαυτό μας, το παιδί θα κάνει το ίδιο μεγαλώνοντας. Η αυτοφροντίδα συνδέεται με την αποδοχή και την αγάπη του ίδιου μας του εαυτού. Η Πρόληψη δεν αποτελεί μια μηχανική διαδικασία, αλλά έναν τρόπο που μας διδάσκει πως να αποδεχόμαστε και να αγαπάμε τον εαυτό μας.

Ως γυναίκα σε θέση ευθύνης, τι είναι αυτό που σας ώθησε να βάλετε τη γυναικεία πρόληψη στην κορυφή της ατζέντας; Υπάρχει κάποιο προσωπικό "πιστεύω" ή βίωμα πίσω από αυτή την ιεράρχηση;

Οι γυναίκες αποτελούν τουλάχιστον το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού, επομένως χρειάζεται να τις φροντίσουμε, όπως φροντίζουμε κάθε άλλη πληθυσμιακή ομάδα. Επιπλέον, εξακολουθούν να κουβαλούν δυσανάλογα βάρη κοινωνικά και οικογενειακά, με αποτέλεσμα συχνά να παραμελούν την υγεία τους. Θυμάμαι περιπτώσεις συμμαθητριών στο σχολείο που είχαν χάσει τη μητέρα τους από γυναικολογικούς καρκίνους σε πολύ νεαρές ηλικίες και με έχει επηρεάσει βαθιά, δεν το κρύβω. Κάθε ψηφίδα βιώματος στη ζωή μας, μας διαμορφώνει. Έχουν χαραχτεί μέσα μου οι επιπτώσεις των κοινωνικών ανισοτήτων στην υγεία που επιδρούν συχνότερα και σφοδρότερα στις γυναίκες. Γυναίκες που δούλευαν στα χωράφια και δε μιλούσαν καν για τον καρκίνο τους, γυναίκες που δεν είχαν τη δυνατότητα να πάνε ούτε στο πλησιέστερο νοσοκομείο όταν ήμουν παιδί, γιατί ακόμα και τα χρήματα για εισιτήρια με το λεωφορείο έπρεπε να πάνε στο ψωμί της οικογένειας. Δε μπορώ να δεχθώ να καθορίζει η κοινωνική μας καταγωγή τη ζωή μας. Έχω ζήσει στο πετσί μου τι σημαίνει αυτό. Για αυτό επιμένω με την ανάπτυξη του «Προλαμβάνω» δωρεάν για όλους ασφαλισμένους και ανασφάλιστους, για αυτό επιμένω με τις Κινητές Ομάδες Υγείας που φέρνουν τον γιατρό στην πόρτα του πολίτη, για αυτό επιμένω στις πολιτικές που δεν επιτρέπουν να γίνεται η καταγωγή μας, μοίρα.

Το Πρόγραμμα Υγείας & Υγιεινής Περιόδου στα σχολεία «τάραξε τα νερά». Ποια ανάγκη διαγνώσατε στην κοινωνία, που σας έκανε να ανοίξετε τη συζήτηση για ένα θέμα που επί δεκαετίες θεωρούνταν ταμπού;

Η περίοδος είναι μια φυσική βιολογική λειτουργία του γυναικείου σώματος. Όμως για δεκαετίες αποτελούσε ταμπού. Δεν έπρεπε να μιλάμε για αυτό, θεωρούνταν ντροπιαστικό. Σε πολλές περιπτώσεις παραμένει ακόμα έτσι, στερώντας από τα νέα κορίτσια τη γνώση που θα ενισχύσει και θα προστατεύσει τη σωματική τους υγεία. Οι ειδικοί ανέδειξαν μέσα από σχετικές έρευνες αυτήν την ανάγκη και ως Υπουργείο Υγείας ανταποκριθήκαμε σε αυτό. Διανέμουμε δωρεάν προϊόντα περιόδου σε όλα τα κορίτσι της χώρας μας που φοιτούν από την Ε’ Δημοτικού ως τη Γ’ Γυμνασίου, καθώς όπως δείχνουν ευρωπαϊκές έρευνες, υπάρχει ένα ποσοστό περίπου 10% κοριτσιών στη χώρα μας που απουσιάζει από το σχολείο εξαιτίας της οικονομικής αδυναμίας της οικογένειας να καλύψει αποτελεσματικά αυτό το κόστος.

Επιπλέον, κάνουμε εκπαιδεύσεις στα σχολεία με την πολύτιμη συνδρομή ειδικών, ώστε να σταματήσει η περίοδος να είναι ταμπού και να μπορέσουν όλες και όλοι να συμβάλλουν στο να έχουμε βελτιωμένη υγεία στις νέες γενιές κοριτσιών.

Μετά από μήνες εφαρμογής αυτών των δράσεων στα σχολεία, τι σας μεταφέρουν τα ίδια τα κορίτσια και οι γονείς; Υπήρξαν αντιδράσεις που σας εξέπληξαν;

Η αποδοχή είναι πολύ υψηλή, σε μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς. Αυτό που με εξέπληξε είναι το πόσο χρήσιμο βρήκαν το πρόγραμμα οι πατεράδες μονογονεϊκών οικογενειών που έχουν κόρες. Μας μετέφεραν ότι το πρόγραμμα τους βοηθά να μάθουν περισσότερα για τη γυναικεία υγεία, να μιλάνε άνετα με τις κόρες τους για αυτά τα ζητήματα και να μην αισθάνονται αμηχανία και δυσφορία που συχνά τους έκανε να βιώνουν αδιέξοδο στο πως να προσεγγίσουν αυτά τα θέματα. Αλλάζουμε ως κοινωνία, οι πατεράδες εμπλέκονται περισσότερο πλέον στη φροντίδα των παιδιών και αυτό είναι πολύ ενθαρρυντικό.

Η εφηβεία είναι γεμάτη ανασφάλειες. Πώς οραματίζεστε ότι τα νέα ψηφιακά εργαλεία και το εκπαιδευτικό υλικό του Υπουργείου θα λειτουργήσουν ως έμπιστοι "οδηγοί" για τις νέες κοπέλες;

Η εφηβεία είναι γεμάτη ερωτήματα, αμφισβήτηση και ανασφάλειες. Σε αυτά έρχεται να προστεθεί η υπερ- και παρα-πληροφόρηση από μη αξιόπιστες πηγές που οδηγούν τα κορίτσια να αισθάνονται ότι το σώμα τους, ο εαυτός τους, είναι ανεπαρκής, είναι λάθος, υπολείπεται σε σχέση με τις εικόνες που βλέπουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Παρέχουμε εργαλεία ψηφιακά, ακριβώς επειδή οι νέες γυναίκες και τα κορίτσια επιλέγουν ψηφιακά μέσα επικοινωνίας και οφείλουμε να μιλάμε στη γλώσσα τους. Παρέχουμε επιτέλους αξιόπιστη ενημέρωση και πληροφόρηση και για θέματα σωματικής υγείας διαλύοντας μύθους, αλλά και για θέματα αυτοεικόνας.

Η καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας δεν είναι η φωτογραφία μιας άλλης γυναίκας στο Instagram αλλά η δική μας μοναδική εκδοχή, του σώματος, της ψυχής, της σκέψης μας.

Είμαστε μοναδικές και ο εαυτό μας, μας καλεί να τον ανακαλύψουμε. Αλλάζουμε, αναπτυσσόμαστε, εξελισσόμαστε. Δεν είναι πολύ άδικο να καρφώνουμε τα μάτια μας στη φωτογραφία μιας άλλης γυναίκας απορρίπτοντας αυτό που είμαστε; Αξίζει να συνεχίσουμε αυτή τη μάχη, για να δώσουμε σε κάθε κορίτσι τα εργαλεία να κοιτάξει στον καθρέφτη και να αντικρύσει μια αλήθεια: ο εαυτός μας είναι ό,τι πολυτιμότερο έχουμε.

Το πρόγραμμα για την παχυσαρκία ενηλίκων ξεφεύγει από τη στενή λογική μιας «δίαιτας». Ποια είναι η ολιστική προσέγγιση που προτείνετε και πώς στηρίζει έμπρακτα τον πολίτη;

Θα έλεγα ότι η παχυσαρκία αποτελεί επίσης ένα ταμπού κατά κάποιο τρόπο-συχνά θεωρούμε τα παχύσαρκα άτομα απολύτως υπεύθυνα για την παχυσαρκία, λες και αρκεί η μείωση των θερμίδων ή ένα μαγικό ραβδί για να χάσει κάποιος βάρος. Στην πραγματικότητα, η επιστήμη μας λέει ότι η παχυσαρκία είναι ένα πολυπαραγοντικό ζήτημα που τα αποτελέσματα του παρατηρούμε σε ατομικό επίπεδο. Για παράδειγμα, συχνά τα φτωχότερα νοικοκυριά εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας και έχουν και λιγότερα μέσα να ξεφύγουν από αυτή, δημιουργώντας έτσι έναν φαύλο κύκλο. Παρέχουμε δωρεάν ιατρική φροντίδα, διατροφική συμβουλευτική και πρόσβαση στα καινοτόμα φάρμακα σε άτομα με πολύ υψηλό δείκτη μάζας σώματος – μιλάμε για δείκτες άνω του 37 και 40. Τα φάρμακα δρουν ως διευκόλυνση, ώστε να μπορέσει το άτομο να φροντίσει αποτελεσματικά τον εαυτό του εντάσσοντας την άσκηση και την υγιεινή διατροφή στις καθημερινές του συνήθειες.
Έως τώρα έχουμε περίπου 60.000 δικαιούχους εκ των οποίων το 10% έχει δείκτη μάζας σώματος άνω του 50, που σημαίνει ότι αντιμετωπίζει και σοβαρά ζητήματα κινητικότητας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, επειδή το άτομο δε μπορεί καν να πάει στο γιατρό για τη θεραπεία, επιστρατεύουμε τις Κινητές Ομάδες Υγείας (ΚΟΜΥ) και πάμε εμείς στο σπίτι με τον γιατρό, κάνουμε τις απαραίτητες εξετάσεις και παρέχεται όλη η φροντίδα ώστε το άτομο να χάσει βάρος και να ανακτήσει την κινητικότητα και τη λειτουργικότητα του. Κάθε φορά που κάνουμε τέτοιες επισκέψεις, παίρνουμε πολλή δύναμη. Είναι σπουδαίο να συνειδητοποιούμε στην πράξη τι σημαίνει για τον πολίτη που είναι σε φτώχεια και είχε αποφασίσει ότι έτσι θα πάει η ζωή του, να αλλάζει. Να παρατηρούμε πως μια πολιτική του Υπουργείου Υγείας δε βελτιώνει απλώς την υγεία, αλλά ανοίγει μια νέα σελίδα στη ζωή του ατόμου. Νέα σελίδα σημαίνει, υγιεινή διατροφή, άσκηση, ένα νέο σώμα, ένας εαυτός που επιτέλους δέχεται τη φροντίδα που είχε ανάγκη.

Πιστεύετε ότι η παρουσία περισσότερων γυναικών σε θέσεις λήψης αποφάσεων φέρνει μια διαφορετική, ίσως πιο «ανθρώπινη», ματιά στη χάραξη της δημόσιας πολιτικής;

Είναι γεγονός ότι στην ανθρώπινη ιστορία η θητεία περισσότερων γυναικών σε θέσεις ευθύνης συνδέεται με μακρύτερες περιόδους ειρήνης, ανάπτυξης και ευημερίας. Νομίζω ότι πιθανόν, εξαιτίας του τρόπου που μεγαλώνουμε, όταν χρειάζεται να διαχειριστούμε μια σύγκρουση, ο πρωταρχικός μας σκοπός δεν είναι η νίκη, αλλά η εξεύρεση μιας αμοιβαία επωφελούς λύσης, ώστε να διασφαλίζεται η κοινωνική συνοχή και ευημερία.

Μιλάτε για τη μετάβαση σε ένα «Υπουργείο Φροντίδας». Με τον ορίζοντα του 2026 και τα νέα προγράμματα που έρχονται, ποιο είναι το επόμενο μεγάλο στοίχημα που θέλετε να κερδίσετε;

Αισθάνομαι ότι η κατάκτηση του οργανωμένου συστήματος Πρόληψης αποτελεί μια παρακαταθήκη για τη χώρα μας. Τώρα είναι η ώρα να επιμείνουμε σε όσα αποκαλούμε «χρόνιες παθογένειες». Να βελτιώσουμε τις υπηρεσίες υγείας με τρόπο που να ανταποκρίνονται στις αλλαγές της δημογραφίας της χώρας μας και στις συνθήκες του 21ου αιώνα. Αυτό συνεπάγεται δύο βασικά πράγματα: α) αξιοποίηση καινοτόμων λύσεων ώστε να συμβαδίζει το ΕΣΥ με την εποχή και να μην έχουμε π.χ. οργανογράμματα και ειδικότητες που υπάρχουν από το 1985, αλλά καμία ειδικότητα που αφορά τις ανάγκες του 2026 και 2030 και β) συστηματική, ολοκληρωμένη φροντίδα για παιδιά, ηλικιωμένους και χρόνιους πάσχοντες. Οι Κινητές Ομάδες Υγείας είναι μια καλή αρχή, αλλά χρειαζόμαστε περισσότερες υπηρεσίες που να μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες υγείας των ηλικιωμένων όπου κι αν κατοικούν. Χρειαζόμαστε περισσότερα στον τομέα της φροντίδας των χρονίως πασχόντων, όπως για παράδειγμα ψυχολογική υποστήριξη στα άτομα που λαμβάνουν την πρώτη διάγνωση για καρκίνο, αλλά και ανακουφιστική φροντίδα. Χρειάζεται να κάνουμε πολλά περισσότερα για την πρόληψη των ψυχικών δυσκολιών στα παιδιά, την προαγωγή της ψυχικής τους υγείας, τη στήριξη των γονιών.

Αξιοποιήσαμε το Ταμείο Ανάκαμψης για να αναπτύξουμε τις υποδομές που θα μας δώσουν τη δυνατότητα να εφαρμόζουμε λύσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες κάθε περιοχής, να αλλάξουμε ουσιαστικά τον τρόπο που αναπτύσσονται οι πολιτικές υγείας, ώστε να είναι στοχευμένες και όχι απλά λύσεις σε εθνικό επίπεδο. Από το φθινόπωρο και μετά θα έχουμε στα χέρια μας τα εργαλεία για να βελτιώσουμε και άλλο το ΕΣΥ και να μετατρέψουμε το Υπουργείο Υγείας σε Υπουργείο Φροντίδας για κάθε πολίτη, μειώνοντας την ταλαιπωρία και μετατρέποντας σε απτά αποτελέσματα το όραμα μας για εξατομικευμένη φροντίδα σε κάθε γειτονιά της πατρίδας μας.