Το έμφυλο αποτύπωμα της φτώχειας στην Ελλάδα - Οι αόρατες ανισότητες πίσω από τους αριθμούς

Η φτώχεια στην Ελλάδα δεν αποτελεί πλέον μόνο μια οικονομική συνθήκη που αποτυπώνεται σε χαμηλά εισοδήματα και αυξημένο κόστος ζωής. Σύμφωνα με την πρόσφατη Έκθεση του Ελληνικού Δικτύου για την Καταπολέμηση της Φτώχειας, το πρόβλημα αποκτά ολοένα και πιο έντονα κοινωνικά και έμφυλα χαρακτηριστικά, επηρεάζοντας δυσανάλογα τις γυναίκες, τις μονογονεϊκές οικογένειες και τα παιδιά.

Η Έκθεση καταγράφει ότι το 26,9% του πληθυσμού στην Ελλάδα βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ποσοστό αυξημένο κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2023. Σε απόλυτους αριθμούς, περίπου 2,74 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν υπό συνθήκες οικονομικής και κοινωνικής ανασφάλειας, αδυνατώντας να καλύψουν βασικές ανάγκες της καθημερινότητας, όπως η στέγαση, η ενέργεια, η υγειονομική περίθαλψη και η επαρκής διατροφή.

LIFE NOW

Πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι ζουν υπό συνθήκες «ακραίας» φτώχειας. Και οι μισοί, είναι ανήλικοι

Η φτώχεια, ωστόσο, δεν επηρεάζει όλους με τον ίδιο τρόπο. Η Έκθεση επισημαίνει ότι οι γυναίκες εμφανίζουν αυξημένη ευαλωτότητα, κυρίως λόγω των ανισοτήτων στην αγορά εργασίας και της άνισης κατανομής της φροντίδας μέσα στην οικογένεια. Στην ηλικιακή ομάδα 18 έως 64 ετών, το ποσοστό των γυναικών που ζουν σε νοικοκυριά χαμηλής έντασης εργασίας ανέρχεται στο 9,7%, έναντι 7,6% των ανδρών. Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει τη δυσκολία πολλών γυναικών να έχουν σταθερή και επαρκή απασχόληση, γεγονός που επηρεάζει άμεσα την οικονομική τους αυτονομία.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα στις μονογονεϊκές οικογένειες. Σύμφωνα με τα δεδομένα της Έκθεσης, το 43,7% των μονογονεϊκών νοικοκυριών ζει κάτω από το όριο της φτώχειας. Δεδομένου ότι στη μεγάλη πλειονότητά τους οι οικογένειες αυτές έχουν γυναίκα επικεφαλής, οι αριθμοί αναδεικνύουν την πίεση που αντιμετωπίζουν χιλιάδες μητέρες που καλούνται να συνδυάσουν εργασία, φροντίδα παιδιών και οικονομική επιβίωση χωρίς επαρκή κρατική υποστήριξη.

Η παιδική φτώχεια αποτελεί επίσης μια από τις σοβαρότερες κοινωνικές προκλήσεις. Η Έκθεση αναφέρει ότι το 28,1% των παιδιών στην Ελλάδα ζει σε συνθήκες φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Οι κίνδυνοι αυξάνονται σημαντικά σε νοικοκυριά με χαμηλή ένταση εργασίας, αλλά και σε περιβάλλοντα όπου υπάρχουν περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας ή οικονομικής αστάθειας. Η κατάσταση επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από την αδυναμία πρόσβασης σε υπηρεσίες φροντίδας παιδιών. Συγκεκριμένα, το 75% των νοικοκυριών δηλώνει ότι δεν μπορεί να αξιοποιήσει βρεφονηπιακούς σταθμούς, είτε λόγω υψηλού κόστους είτε λόγω έλλειψης διαθέσιμων δομών.

Στην ελληνική ύπαιθρο, η έμφυλη διάσταση της φτώχειας γίνεται ακόμη πιο έντονη. Η Έκθεση και οι σχετικές έρευνες αναδεικνύουν ότι οι γυναίκες στις αγροτικές περιοχές αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη κοινωνική απομόνωση, περιορισμένη πρόσβαση σε κοινωνικές υπηρεσίες και αυξημένη στεγαστική επισφάλεια. Παράλληλα, η ενεργειακή φτώχεια και οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης επιβαρύνουν δυσανάλογα τα ήδη ευάλωτα νοικοκυριά, δημιουργώντας νέα προβλήματα ψυχικής υγείας, άγχους και ανασφάλειας.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στη σύνδεση της οικονομικής εξάρτησης με την έμφυλη βία. Οι γυναίκες που βιώνουν φτώχεια συχνά αδυνατούν να απομακρυνθούν από κακοποιητικές σχέσεις, καθώς δεν διαθέτουν επαρκείς οικονομικούς πόρους ή πρόσβαση σε ασφαλή στέγη. Η Έκθεση επισημαίνει ότι οι γυναίκες θύματα βίας συγκαταλέγονται στις κοινωνικές ομάδες που πλήττονται περισσότερο από τις ελλείψεις του κοινωνικού κράτους.

Τα στοιχεία της Έκθεσης καταδεικνύουν ότι η φτώχεια στην Ελλάδα του 2025 δεν είναι ουδέτερη ως προς το φύλο. Αντίθετα, συνδέεται άμεσα με βαθιά ριζωμένες κοινωνικές ανισότητες που αφορούν την εργασία, τη φροντίδα, τη στέγαση και την κοινωνική προστασία. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι χωρίς ουσιαστικές πολιτικές στήριξης των γυναικών, των παιδιών και των ευάλωτων νοικοκυριών, οι κοινωνικές ανισότητες θα συνεχίσουν να διευρύνονται, ενισχύοντας τον φαύλο κύκλο της φτώχειας και του αποκλεισμού.