Έμιλι Γουίλσον: Η πρώτη γυναίκα που μετέφρασε την Οδύσσεια στα αγγλικά, αποφάσισε να την μεταφράσει ξανά
JTeam
2 Σεπτεμβρίου 2026
Η Έμιλι Γουίλσον, της οποίας η αγγλική μετάφραση της «Οδύσσειας» του Ομήρου το 2017 αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τη μεγάλη κινηματογραφική επιτυχία του Κρίστοφερ Νόλαν, επιστρέφει στο αρχαίο ελληνικό έπος για να το μεταφράσει ξανά από την αρχή, λιγότερο από μία δεκαετία μετά την κυκλοφορία της πολυσυζητημένης εκδοχής της.
Η Γουίλσον, η πρώτη γυναίκα που μετέφρασε την «Οδύσσεια» του Ομήρου στα αγγλικά, ετοιμάζεται να δημιουργήσει μια νέα μετάφραση του αρχαίου ελληνικού έπους από την αρχή. Η ανακοίνωση έρχεται μετά τη συζήτηση που προκάλεσε η έντονη κριτική της προς τη blockbuster κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν. Η Γουίλσον χαρακτήρισε το σενάριο «απαίσιο» και επέκρινε την ταινία για την απουσία ερωτικών σκηνών.
Η μετάφρασή της, που κυκλοφόρησε το 2017, έγινε bestseller και απέσπασε θετικές κριτικές επειδή κατάφερε να κάνει το έπος των 3.000 ετών πιο σύγχρονο και προσιτό στο σημερινό αναγνωστικό κοινό.
«Αυτή την περίοδο μεταφράζω ξανά την “Οδύσσεια” από την αρχή, ακολουθώντας μια προσέγγιση πιο κοντά σε εκείνη που χρησιμοποίησα στη μετάφρασή μου για την “Ιλιάδα”. Χρησιμοποιώ κάπως περισσότερους στίχους από το πρωτότυπο, κάτι που επιτρέπει μεγαλύτερη ποικιλία στο μήκος των λέξεων και στον ρυθμό», δήλωσε στους New York Times.
«Πρόκειται για μια ολοκληρωμένη νέα μετάφραση. Δεν είναι αναθεώρηση της προηγούμενης εκδοχής. Έχω ολοκληρώσει περίπου τη μισή», δήλωσε επίσης στο Associated Press.
Ο Κρίστοφερ Νόλαν είχε αναφέρει ως πηγή έμπνευσης για την κινηματογραφική του μεταφορά τη μετάφραση της Γουίλσον από το 2017, συμπεριλαμβανομένης και της εναρκτήριας φράσης της: «Πες μου για έναν περίπλοκο άντρα». Η ταινία κυκλοφόρησε τον Ιούλιο του ίδιου έτους, με πρωταγωνιστές τον Τομ Χόλαντ, τη Ζεντάγια, τον Ματ Ντέιμον και την Αν Χάθαγουεϊ.
Η κινηματογραφική μεταφορά του Νόλαν σημείωσε τεράστια επιτυχία στο παγκόσμιο box office, συγκεντρώνοντας 264 εκατομμύρια δολάρια κατά το πρώτο Σαββατοκύριακο προβολής της, καταγράφοντας το καλύτερο άνοιγμα στην καριέρα του σκηνοθέτη. Παράλληλα, μεγάλη άνοδο σημείωσαν και οι πωλήσεις του βιβλίου: οι έντυπες πωλήσεις του ποιήματος στο Ηνωμένο Βασίλειο αυξήθηκαν κατά 1.400% τις τέσσερις εβδομάδες έως τις 25 Ιουλίου, σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025, μετά την κυκλοφορία της ταινίας στα μέσα του μήνα.
Η Γουίλσον βρέθηκε στο επίκεντρο της δημοσιότητας μετά την επίθεσή της στην εκδοχή του Νόλαν. Γράφοντας στο London Review of Books, ανέφερε: «Η “Οδύσσεια” του Νόλαν στερείται πολλών από τα στοιχεία που κάνουν το ποίημα σπουδαίο… Το γράψιμο είναι απαίσιο».
Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Κανένας από τους χαρακτήρες δεν έχει πειστικά κίνητρα για τις πράξεις ή τα λόγια του. Δεν υπάρχουν ερωτικές σκηνές και όλο το φαγητό φαίνεται απαίσιο», προσθέτοντας πως «θα ντρεπόμουν να έχω γράψει οποιοδήποτε μέρος αυτού του σεναρίου».
Ωστόσο, η απόφαση της Γουίλσον να μεταφράσει ξανά την "Οδύσσεια" είχε ληφθεί πριν από τη διαμάχη γύρω από την ταινία. Σε μια συνέντευξη που είχε ηχογραφηθεί την άνοιξη για το podcast αρχαίας ιστορίας «Instant Classics», είχε μιλήσει για την επιθυμία της να επιστρέψει στον Όμηρο και να προσεγγίσει το ποίημα διαφορετικά σε σχέση με την πρώτη μετάφρασή της.
«Είμαι περήφανη για τη μετάφρασή μου της “Οδύσσειας”», είχε δηλώσει τότε. «Πιστεύω ότι υπάρχουν πολλά θετικά στοιχεία στον τρόπο με τον οποίο συμπύκνωσα το κείμενο και στις επιλογές που αναγκάστηκα να κάνω».
Η ίδια έχει αφήσει να εννοηθεί ότι «πιθανότατα» θα διατηρήσει την πρώτη εναρκτήρια φράση, «Πες μου για έναν περίπλοκο άντρα». Παράλληλα, παραδέχθηκε ότι στην αρχική μετάφρασή της χρησιμοποίησε υπερβολικά συχνά τη λέξη «σκλάβος», ενώ πιο ακριβείς όροι θα μπορούσαν να αποδώσουν καλύτερα τις διαφορετικές μορφές υποδούλωσης που παρουσιάζονται στο ποίημα.
Η νέα μετάφραση θα προσφέρει επίσης στους αναγνώστες πολύ περισσότερο από το επιστημονικό σχολιασμό της Γουίλσον. «Θα τετραπλασιάσω επίσης τον αριθμό των σημειώσεων στο τέλος, γιατί είναι πραγματικά πολύ διασκεδαστικό να τις γράφεις», είπε.
Παρότι η απόφαση της Γουίλσον να μεταφράσει ξανά το ομηρικό ποίημα θεωρείται ασυνήθιστη, δεν είναι χωρίς προηγούμενο.
«Οι μεταφραστές αρκετά συχνά επεξεργάζονται ή ξαναγράφουν προηγούμενες μεταφράσεις τους. Η Ελίζαμπεθ Μπάρετ Μπράουνινγκ ξαναέγραψε εξ ολοκλήρου τη μετάφρασή της για τον “Προμηθέα Δεσμώτη” του Αισχύλου, ο Έζρα Πάουντ αναθεώρησε επανειλημμένα τις μεταφράσεις του έργου του Γκουίντο Καβαλκάντι, ενώ ο Γιου Τζονγκ-Χο μετέφρασε το “Jane Eyre” στα κορεατικά αρχικά το 1970 και ξανά το 2004» δήλωσε ο Μάθιου Ρέινολντς, καθηγητής Αγγλικής Φιλολογίας και Συγκριτικής Κριτικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Και πρόσθεσε: «Αυτό δείχνει ότι η μετάφραση —και ειδικά η λογοτεχνική μετάφραση— δεν είναι απλώς ζήτημα σωστού ή λάθους, καλού ή κακού, αλλά μια συνεχής διαδικασία εξερεύνησης, ερμηνευτικής επαναπροσέγγισης και δημιουργικής αναδιαμόρφωσης».