Γράφει η Μπαράκα Άννα, BSc (Hons) Psychology | MSc (Hons) Criminal Psychology
Ιδιωτική Ερευνήτρια
Υπάρχει μια στιγμή στις διακοπές που φαίνεται σχεδόν απόλυτα ξεκάθαρη. Μπορεί να έρθει ένα απόγευμα στην παραλία, σε μια βόλτα σε ένα μέρος όπου δεν μας γνωρίζει κανείς ή ένα βράδυ που, για πρώτη φορά μετά από μήνες, δεν σκεφτόμαστε τι πρέπει να κάνουμε την επόμενη ημέρα.
Και ξαφνικά εμφανίζεται μια σκέψη: «Δεν θέλω να συνεχίσω έτσι».
Θέλω να αλλάξω δουλειά. Θέλω να φύγω από αυτή τη σχέση. Θέλω να μετακομίσω. Θέλω να ξεκινήσω κάτι δικό μου. Θέλω να φροντίσω περισσότερο τον εαυτό μου. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί άνθρωποι επιστρέφουν από τις διακοπές έχοντας πάρει αποφάσεις που ανέβαλλαν για μήνες ή ακόμη και για χρόνια. Αυτό δεν σημαίνει ότι η καλοκαιρινή περίοδος μεταβάλλει ξαφνικά τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε. Η προσωρινή απομάκρυνση από τις απαιτήσεις , τα ερεθίσματα και τις επαναλαμβανόμενες συνθήκες της καθημερινότητας μπορεί , ωστόσο να δημιουργήσει την απαραίτητη ψυχολογική απόσταση ώστε να αξιολογήσουμε ορισμένες καταστάσεις από μια διαφορετική οπτική. Με άλλα λόγια όταν απομακρυνόμαστε για λίγο από το περιβάλλον μέσα στο οποίο βιώνουμε καθημερινά ένα πρόβλημα, ενδέχεται να αποκτούμε μεγαλύτερη διαύγεια ως προς τις ανάγκες , τις προτεραιότητες και τις επιλογές μας .
Όταν σταματά για λίγο ο «θόρυβος» της καθημερινότητας
Στην καθημερινή ζωή ο εγκέφαλός μας καλείται συνεχώς να διαχειριστεί μικρές και μεγάλες απαιτήσεις. Emails, deadlines, μετακινήσεις, οικονομικές υποχρεώσεις, οικογενειακές ευθύνες, κοινωνικές σχέσεις και δεκάδες μικρές αποφάσεις διεκδικούν καθημερινά την προσοχή μας.
Όταν βρισκόμαστε για μεγάλο χρονικό διάστημα σε αυτή την κατάσταση, μπορεί να λειτουργούμε περισσότερο με στόχο να «βγει η ημέρα» παρά να αναρωτηθούμε αν η ζωή που ζούμε εξακολουθεί να μας εκφράζει.
Το στρες δεν είναι μόνο ένα συναίσθημα. Συνδέεται και με τη λειτουργία του άξονα υποθαλάμου–υπόφυσης–επινεφριδίων και με ορμόνες όπως η κορτιζόλη. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι καθημερινοί στρεσογόνοι παράγοντες μπορούν να συνδέονται με αυξημένη έκκριση κορτιζόλης, ενώ τεχνικές χαλάρωσης και διαχείρισης του στρες μπορούν να επηρεάσουν θετικά τη σχετική φυσιολογική απόκριση.
Αυτό δεν αναιρεί ότι λίγες ημέρες δίπλα στη θάλασσα «μηδενίζουν» αυτομάτως την κορτιζόλη ούτε ότι ο εγκέφαλός μας αποκτά ξαφνικά τέλεια κρίση. Σημαίνει όμως ότι η προσωρινή απομάκρυνση από ορισμένες καθημερινές απαιτήσεις μπορεί να δημιουργήσει περισσότερο ψυχικό χώρο μέσα μας . Και μέσα σε αυτόν τον χώρο μπορεί να ακούσουμε σκέψεις που μέχρι τότε χάνονταν μέσα στον θόρυβο.
Η απόσταση μάς επιτρέπει να κοιτάξουμε τη ζωή μας διαφορετικά
Υπάρχει ένας ενδιαφέρων ψυχολογικός μηχανισμός που ονομάζεται psychological distancing, δηλαδή ψυχολογική αποστασιοποίηση.
Σκεφτείτε πόσο εύκολο είναι μερικές φορές να δώσουμε συμβουλές σε έναν φίλο και πόσο δύσκολο είναι να δώσουμε τις ίδιες συμβουλές στον εαυτό μας. Όταν είμαστε συναισθηματικά «μέσα» σε μια κατάσταση, βλέπουμε συχνά τις λεπτομέρειες, τις υποχρεώσεις, τους φόβους και τις άμεσες συνέπειες. Όταν αποκτούμε κάποια απόσταση, μπορούμε ευκολότερα να εξετάσουμε τη πραγματική εικόνα.
Η ψυχολογική έρευνα γύρω από το self-distancing δείχνει ότι η υιοθέτηση μιας πιο αποστασιοποιημένης οπτικής μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο επεξεργαζόμαστε συναισθήματα και αποφάσεις.
Οι διακοπές δημιουργούν σχεδόν φυσικά ένα τέτοιο πλαίσιο. Δεν ξυπνάμε στο ίδιο δωμάτιο. Δεν ακολουθούμε απαραίτητα το ίδιο πρόγραμμα. Δεν βλέπουμε τους ίδιους ανθρώπους. Δεν περνάμε από τον ίδιο δρόμο για τη δουλειά. Η φυσική απόσταση από το περιβάλλον της καθημερινότητας μπορεί να συνοδευτεί και από μια μορφή ψυχολογικής απόστασης. Για λίγες ημέρες δεν είμαστε μόνο ο εργαζόμενος που πρέπει να προλάβει, ο σύντροφος που πρέπει να διαχειριστεί μια ένταση ή ο άνθρωπος που έχει συγκεκριμένες υποχρεώσεις.
Είμαστε απλώς εμείς. Και τότε μπορεί να εμφανιστεί μια αρκετά άβολη ερώτηση:
«Αν έβλεπα τη ζωή μου σαν παρατηρητής , θα επέλεγα να συνεχίσω να τη ζω ακριβώς έτσι;»
Οι διακοπές δεν δημιουργούν πάντα την απόφαση – απλά ίσως κάποιες φορές να την αποκαλύπτουν
Ένα άτομο μπορεί να πιστεύει ότι αποφάσισε ξαφνικά σε ένα ελληνικό νησί να παραιτηθεί από τη δουλειά του.
Στην πραγματικότητα, μπορεί να ήταν δυσαρεστημένος τους τελευταίους δύο χρόνους.
Κάποιος άλλος μπορεί να επιστρέψει από ένα ταξίδι και να αποφασίσει ότι θέλει να τελειώσει τη σχέση του. Η σκέψη όμως ίσως υπήρχε ήδη, απλώς καλυπτόταν καθημερινά από συνήθεια, φόβο, υποχρεώσεις ή την ελπίδα ότι «κάποια στιγμή τα πράγματα θα αλλάξουν».
Οι διακοπές, επομένως, δεν βάζουν απαραίτητα μια καινούργια ιδέα στο μυαλό μας. Μπορούν να μειώσουν για λίγο όλα όσα μας εμποδίζουν να την ακούσουμε. Γι' αυτό και ορισμένες σκέψεις στις διακοπές μοιάζουν τόσο έντονες. Δεν γεννήθηκαν απαραίτητα εκεί. Απλά στη νέα μας εξόρμηση ίσως, βρήκαν επιτέλους χώρο.
Η «παγίδα» του καλοκαιριού…
Υπάρχει και η άλλη πλευρά.
Οι διακοπές αποτελούν ένα ασυνήθιστο περιβάλλον. Έχουμε περισσότερο ελεύθερο χρόνο, λιγότερες υποχρεώσεις, διαφορετικές κοινωνικές επαφές και, συχνά, μεγαλύτερη αίσθηση ελευθερίας.
Είναι επομένως εύκολο να συγκρίνουμε δύο πραγματικότητες που δεν είναι απολύτως συγκρίσιμες: μια Τρίτη του Νοεμβρίου γεμάτη δουλειά, κίνηση και υποχρεώσεις με ένα απόγευμα του Αυγούστου μπροστά στη θάλασσα.
Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να μην έχουμε ανακαλύψει ότι «η ζωή μας είναι λάθος». Μπορεί απλώς να έχουμε ανακαλύψει ότι μας αρέσει να ξεκουραζόμαστε.
Γι' αυτό οι μεγάλες αποφάσεις χρειάζονται μια δεύτερη αξιολόγηση: παραμένουν σταθερές όταν επιστρέψουμε στις συνθήκες και τις απαιτήσεις της καθημερινότητας;;;
Πώς καταλαβαίνουμε αν πρόκειται για ώριμη απόφαση;
Αν στις διακοπές αποφασίσετε ότι θέλετε να αλλάξετε κάτι σημαντικό στη ζωή σας, δεν χρειάζεται ούτε να αγνοήσετε τη σκέψη ούτε να δράσετε αμέσως.
Δώστε της λίγο χρόνο.
Ρωτήστε τον εαυτό σας αν αυτή η δυσαρέσκεια υπήρχε και πριν από τις διακοπές. Αν μπορείτε να προσδιορίσετε συγκεκριμένα τι θέλετε να αλλάξει. Αν η απόφαση παραμένει ίδια όταν επιστρέψετε στην καθημερινότητά σας. Και κυρίως, αν είστε διατεθειμένοι να αποδεχθείτε όχι μόνο τον ενθουσιασμό μιας αλλαγής αλλά και το κόστος της.
Για παράδειγμα, το «θα παραιτηθώ μόλις γυρίσω» είναι μια έντονη σκέψη.
Το «η συγκεκριμένη δουλειά με εξαντλεί εδώ και έναν χρόνο, έχω εντοπίσει τι ακριβώς δεν λειτουργεί και θα ξεκινήσω οργανωμένα να αναζητώ εναλλακτικές» είναι ήδη ένα σχέδιο.
Αυτή είναι ίσως και η σημαντικότερη διαφορά ανάμεσα στην παρόρμηση και σε μια ώριμη απόφαση: η δεύτερη μπορεί να δημιουργηθεί σε πιο συγκεκριμένα βήματα…
Ίσως τελικά οι διακοπές να μη μας αλλάζουν
Μπορεί απλώς να μας δίνουν την ευκαιρία να παρατηρήσουμε καλύτερα αυτό που ήδη συμβαίνει μέσα μας.
Μακριά από τα ξυπνητήρια, τα deadlines και την επανάληψη της καθημερινότητας, ορισμένες ερωτήσεις γίνονται πιο δύσκολο να αγνοηθούν.
Είμαι καλά εκεί που βρίσκομαι;
Μένω επειδή το θέλω ή επειδή το έχω συνηθίσει;
Αν δεν φοβόμουν την αλλαγή, τι θα επέλεγα διαφορετικά;
Δεν χρειάζεται κάθε σκέψη που γεννιέται τον Αύγουστο να γίνει απόφαση τον Σεπτέμβριο. Αξίζει όμως να μην την απορρίψουμε μόνο και μόνο επειδή εμφανίστηκε στις διακοπές. Γιατί κάποιες φορές αυτό που αποκαλούμε «καλοκαιρινή απόφαση» δεν είναι μια παρόρμηση της στιγμής.
Είναι μια σκέψη που υπήρχε μέσα μας εδώ και πολύ καιρό — και απλώς χρειάστηκε λίγη ησυχία για να την ακούσουμε.
Έρευνες, συμβουλές και tips για σώμα, ψυχή και μυαλό σε ισορροπία - Ακολούθησε το JennyGr στο Google News.