Όταν ο φόβος της απόρριψης σε κάνει να αμφισβητείς τον εαυτό σου: Η παγίδα του «self-gaslighting»

Η ευαισθησία στην απόρριψη μπορεί να μετατρέψει καθημερινές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις σε πηγή έντονου άγχους, αμφιβολίας και συναισθηματικής εξάντλησης. Σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο Psychology Today, πολλοί άνθρωποι δεν επηρεάζονται μόνο από τον φόβο της απόρριψης, αλλά καταλήγουν να υπονομεύουν οι ίδιοι τα συναισθήματα και τις εμπειρίες τους, πέφτοντας στην παγίδα του λεγόμενου «self-gaslighting».

Όταν ένα μήνυμα χωρίς απάντηση μοιάζει με προσωπική απόρριψη

Ένα μήνυμα που μένει αδιάβαστο, μια καθυστερημένη απάντηση από φίλο ή συνάδελφο, μια πρόσκληση που δεν έφτασε ποτέ. Για τους περισσότερους ανθρώπους πρόκειται για συνηθισμένα περιστατικά της καθημερινότητας. Για κάποιους άλλους, όμως, μπορεί να λειτουργήσουν ως αφορμή για έντονη συναισθηματική αναστάτωση.

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

5 συνήθειες που χειροτερεύουν το άγχος σου, σύμφωνα με ψυχολόγους

Η λεγόμενη «ευαισθησία στην απόρριψη» περιγράφει την τάση ορισμένων ανθρώπων να αντιλαμβάνονται ή να φοβούνται την απόρριψη ακόμη και σε αμφίσημες ή ουδέτερες καταστάσεις. Το αποτέλεσμα είναι συχνά ένας φαύλος κύκλος αρνητικών σκέψεων, ανασφάλειας και υπερανάλυσης των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων.

Σύμφωνα με το Psychology Today, η κατάσταση αυτή δεν αποτελεί επίσημη ψυχιατρική διάγνωση, ωστόσο μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα και τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Η εποχή των social media και η «παθολογικοποίηση» των συναισθημάτων

Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία έχει μεταφερθεί έντονα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όροι όπως «τραύμα», «τοξικές σχέσεις», «προβλήματα προσκόλλησης» και «ευαισθησία στην απόρριψη» χρησιμοποιούνται όλο και συχνότερα, βοηθώντας πολλούς ανθρώπους να αναγνωρίσουν εμπειρίες που μέχρι πρότινος δεν μπορούσαν να περιγράψουν.

Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι υπάρχει και μια άλλη πλευρά. Η υπερβολική εστίαση σε ψυχολογικές ερμηνείες μπορεί να οδηγήσει στην τάση να αντιμετωπίζονται φυσιολογικές ανθρώπινες αντιδράσεις ως ενδείξεις βαθύτερων ψυχικών προβλημάτων.

Το να στεναχωρηθεί κάποιος επειδή δεν προσκλήθηκε σε μια εκδήλωση ή να αναρωτηθεί γιατί ένας φίλος δεν απάντησε αμέσως σε ένα μήνυμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πάσχει από κάποιο ψυχολογικό σύνδρομο. Σε πολλές περιπτώσεις, πρόκειται απλώς για φυσιολογικές ανθρώπινες αντιδράσεις.

Η κρυφή παγίδα του «self-gaslighting»

Εκεί όπου η ευαισθησία στην απόρριψη γίνεται πιο προβληματική είναι όταν αρχίζει να συνδυάζεται με μια άλλη διαδικασία: το λεγόμενο «self-gaslighting».

Ο όρος περιγράφει την κατάσταση κατά την οποία το άτομο αμφισβητεί τα δικά του συναισθήματα, τις αναμνήσεις και τις αντιλήψεις του. Αντί να αναγνωρίζει αυτό που νιώθει, προσπαθεί να το ακυρώσει.

Σκέψεις όπως «μάλλον υπερβάλλω», «είμαι πολύ ευαίσθητος», «δεν θα έπρεπε να με πειράζει αυτό», «ίσως φταίω εγώ» είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της εσωτερικής διαδικασίας. Οι ειδικοί σημειώνουν ότι όσοι μεγάλωσαν σε περιβάλλοντα όπου τα συναισθήματά τους υποβαθμίζονταν ή αμφισβητούνταν συστηματικά είναι πιο πιθανό να υιοθετήσουν αυτή τη στάση απέναντι στον εαυτό τους.

Γιατί η αυτοαμφισβήτηση γίνεται τόσο ισχυρή

Το κλασικό gaslighting αποτελεί μια μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης, κατά την οποία κάποιος προσπαθεί να κάνει το άλλο άτομο να αμφιβάλλει για την πραγματικότητα, τη μνήμη ή την κρίση του. Στην περίπτωση του self-gaslighting, ο ρόλος αυτός αναλαμβάνεται από το ίδιο το άτομο. Η ανάγκη να αποφευχθεί η συναισθηματική δυσφορία ή ο φόβος της απόρριψης οδηγεί στην υποτίμηση των προσωπικών εμπειριών. Έτσι, αντί να εξετάζεται αντικειμενικά μια κατάσταση, το άτομο στρέφεται εναντίον του εαυτού του, θεωρώντας ότι το πρόβλημα βρίσκεται πάντα στη δική του αντίδραση.

Πώς χτίζεται ξανά η εμπιστοσύνη στον εαυτό

Οι ψυχολόγοι υπογραμμίζουν ότι το πρώτο βήμα είναι η αναγνώριση των συναισθημάτων χωρίς άμεση κριτική ή αυτολογοκρισία. Η καταγραφή των συναισθηματικών αντιδράσεων μπορεί να βοηθήσει σημαντικά. Όταν κάποιος παρατηρεί επαναλαμβανόμενα μοτίβα άγχους, ενοχής ή αμφιβολίας σε συγκεκριμένες σχέσεις ή καταστάσεις, αποκτά μια πιο ξεκάθαρη εικόνα του τι πραγματικά συμβαίνει.

Παράλληλα, είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι δεν χρειάζεται κάθε δυσάρεστο συναίσθημα να αποκτά ψυχολογική «ετικέτα». Η λύπη, η αμηχανία, η απογοήτευση και η ανασφάλεια αποτελούν φυσιολογικά κομμάτια της ανθρώπινης εμπειρίας.

Η αξία της αυτοαποδοχής

Όπως επισημαίνεται στο Psychology Today, η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται μέσα από μεγάλες αποκαλύψεις αλλά μέσα από μικρές καθημερινές πράξεις αυτοσεβασμού. Κάθε φορά που κάποιος επιτρέπει στον εαυτό του να νιώσει αυτό που πραγματικά αισθάνεται, χωρίς να το ακυρώνει ή να το υποτιμά, ενισχύει σταδιακά την εμπιστοσύνη στον εαυτό του.

Η ευαισθησία στην απόρριψη μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να καθορίζει κάθε σκέψη, συναίσθημα ή απόφαση. Η συναισθηματική ωριμότητα δεν βρίσκεται στην απουσία αμφιβολιών, αλλά στην ικανότητα να μην εγκαταλείπει κανείς τον εαυτό του όταν αυτές εμφανίζονται.