Το περίεργο νοητικό «μοτίβο» που περιέγραψε ο Freud πριν 130 χρόνια - Το επιβεβαιώνει σήμερα η νευροεπιστήμη

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι ένας απλός συλλέκτης πληροφοριών. Στην πραγματικότητα, λειτουργεί ως μια εξελιγμένη «μηχανή πρόβλεψης». Σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα της νευροεπιστήμης, ο εγκέφαλός μας προσπαθεί συνεχώς να μαντέψει τι πρόκειται να συμβεί στη συνέχεια, προσπαθώντας ταυτόχρονα να ελαχιστοποιήσει την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που περιμένει και σε αυτό που τελικά βιώνει.

Αυτό το αόρατο μηχανισμό τον χρησιμοποιείς κάθε δευτερόλεπτο: από τον τρόπο που κρίνεις τη συμπεριφορά ενός συναδέλφου, μέχρι το πώς ερμηνεύεις ένα βλέμμα ή μια κουβέντα του συντρόφου σου.

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

Οι άνθρωποι με υψηλό IQ δεν μαλώνουν όταν κάποιος κάνει λάθος – Λένε αυτές τις 9 φράσεις

Αν και η νευροεπιστήμη μόλις τα τελευταία χρόνια χαρτογράφησε πλήρως αυτό το μοτίβο, η βασική ιδέα δεν είναι καινούργια. Πριν από περίπου 130 χρόνια, ο Sigmund Freud είχε ήδη περιγράψει μια πολύ παρόμοια έννοια: την προβολή (projection). Ο Freud παρατήρησε ότι οι άνθρωποι περιμένουν αυτόματα από τους άλλους να συμπεριφερθούν με βάση τις παλιές τους εμπειρίες.

Αν στο παρελθόν έχεις δεχτεί έντονη κριτική, ο εγκέφαλός σου «προβλέπει» ότι θα δεχτείς κριτική και στο παρόν — ακόμα κι αν ο άνθρωπος απέναντί σου δεν έχει καμία τέτοια πρόθεση.

Γιατί ο εγκέφαλος μισεί τις εκπλήξεις;

Τόσο η κλασική ψυχολογία όσο και η σύγχρονη νευροεπιστήμη συμφωνούν σε ένα πράγμα: ο εγκέφαλος διψάει για προβλεψιμότητα. Όταν η πραγματικότητα επιβεβαιώνει τις προβλέψεις μας, νιώθουμε ασφάλεια. Όταν όμως η πραγματικότητα διαψεύδει αυτό που περιμέναμε, βιώνουμε μια αίσθηση εσωτερικής δυσφορίας και αβεβαιότητας.

Για να αποφύγουμε αυτό το δυσάρεστο συναισθηματικό «σοκ», συχνά προσπαθούμε, ασυνείδητα, να προσαρμόσουμε την πραγματικότητα στις προσδοκίες μας. Αν, για παράδειγμα, προβλέψεις ότι ένας άνθρωπος δεν σε συμπαθεί, μπορεί να αρχίσεις να κρατάς αποστάσεις ή να γίνεσαι καχύποπτος μαζί του. Πολύ σύντομα, εκείνος θα αρχίσει πράγματι να απομακρύνεται. Η πρόβλεψή σου επιβεβαιώθηκε -αλλά μόνο επειδή την προκάλεσες εσύ.

Πώς μπορείς, λοιπόν, να χρησιμοποιήσεις αυτή τη γνώση για να βελτιώσεις τις σχέσεις σου, την ηγεσία σου στη δουλειά και την προσωπική σου ηρεμία;

Γίνε σταθερός και «προβλέψιμος» στις σχέσεις σου

Στον χώρο της εργασίας αλλά και στις προσωπικές σχέσεις, οι άνθρωποι που κάνουν συνεχώς απρόβλεπτες ή αλλόκοτες κινήσεις μπορεί να τραβούν την προσοχή, αλλά σπάνια εμπνέουν εμπιστοσύνη.

Όταν υιοθετείς μια σταθερή συμπεριφορά, όταν οι άλλοι μπορούν να προβλέψουν πώς θα αντιδράσεις σε μια δυσκολία ή ποιες είναι οι προτεραιότητές σου, προσφέρεις στους γύρω σου ένα αίσθημα ασφάλειας. Η συνέπεια μειώνει το άγχος των άλλων και δημιουργεί τις βάσεις για υγιείς, σταθερές συνεργασίες και δεσμούς.

Δείξε υπομονή με τις «προβολές» των άλλων

Όταν ένας άνθρωπος έχει σχηματίσει μια συγκεκριμένη πρόβλεψη για εσένα ή για μια κατάσταση, είναι εξαιρετικά δύσκολο να την αλλάξει άμεσα. Οι άνθρωποι δυσκολεύονται να αποδεχτούν ότι οι υποθέσεις τους ήταν λανθασμένες, επειδή αυτό τους δημιουργεί ανασφάλεια.

Αν παρατηρήσεις ότι ένας συνεργάτης ή φίλος είναι παγιδευμένος σε μια δική του λανθασμένη υπόθεση, μην περιμένεις να αλλάξει γνώμη από τη μια στιγμή στην άλλη. Δείξε υπομονή, βοήθησέ τον με πράξεις και σταθερότητα να δει την πραγματικότητα, και δώσε του τον χρόνο που χρειάζεται για να «ξεμάθει» μια παλιά του πρόβλεψη.

Αμφισβήτησε τις δικές σου αυτόματες υποθέσεις

Εφόσον διαθέτεις ανθρώπινο εγκέφαλο, κάνεις κι εσύ συνεχώς προβλέψεις, είτε το συνειδητοποιείς είτε όχι. Κάθε φορά που νιώθεις εκνευρισμό, απογοήτευση ή αμυντική διάθεση, κάνε ένα βήμα πίσω και αναρωτήσου:

• «Ποια ήταν η προσδοκία που είχα για αυτή την κατάσταση;»

• «Μήπως βλέπω τα πράγματα μέσα από το πρίσμα μιας παλιάς μου εμπειρίας και όχι όπως πραγματικά είναι;»

Η συνειδητοποίηση των δικών σου προκαταλήψεων είναι το πρώτο και σημαντικότερο βήμα. Ο εγκέφαλός σου δεν θα εγκαταλείψει εύκολα τις βεβαιότητές του, αλλά μαθαίνοντας να αμφισβητείς τις αυτόματες σκέψεις σου, αποκτάς τεράστια συναισθηματική νοημοσύνη.

Η τάση του μυαλού μας να προβλέπει το μέλλον είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης που μας προστατεύει, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να μας παγιδεύσει σε παλιά μοτίβα. Όταν μάθεις να αναγνωρίζεις πότε ο εγκέφαλός σου «μαντεύει» αντί να παρατηρεί, αποκτάς τον έλεγχο των αντιδράσεών σου και βλέπεις τον κόσμο όπως πραγματικά είναι, χωρίς τις παρωπίδες του παρελθόντος.