Τοξική σχέση: Η πληγή που χρειάζεται θεραπεία δεν βρίσκεται πάντα εκεί που νομίζεις

Οι τοξικές σχέσεις δεν χαρακτηρίζονται μόνο από συνεχείς καβγάδες ή έντονες συγκρούσεις. Συχνά αποτελούν έναν επαναλαμβανόμενο κύκλο έντασης, απογοήτευσης, συμφιλίωσης και προσωρινής ανακούφισης, από τον οποίο πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να απομακρυνθούν, ακόμη κι όταν γνωρίζουν ότι η σχέση τους προκαλεί πόνο. Σύμφωνα με ειδικούς στην ψυχική υγεία, το ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί κάποιος δεν φεύγει, αλλά κυρίως τι είναι αυτό που τον κρατά εγκλωβισμένο.

Όπως επισημαίνουν ψυχοθεραπευτές, πολλοί άνθρωποι που αναζητούν βοήθεια περιγράφουν ένα γνώριμο μοτίβο. Για ένα διάστημα όλα μοιάζουν να κυλούν ομαλά και γεννιέται η ελπίδα ότι η σχέση έχει αλλάξει. Ωστόσο, μια νέα σύγκρουση αρκεί για να επαναφέρει τις εντάσεις, τις κατηγορίες και την απογοήτευση. Τότε εμφανίζεται η σκέψη της αποχώρησης. Λίγες ημέρες αργότερα, όμως, η σιωπή, ο φόβος της εγκατάλειψης ή η επανασύνδεση οδηγούν σε συμφιλίωση και ο κύκλος ξεκινά ξανά από την αρχή.

WELL BEING

Τοξική ανεξαρτησία: 5 σημάδια που μαρτυρούν ότι δεν είσαι όσο ανεξάρτητος νομίζεις

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να φύγει κανείς;

Η αδυναμία αποχώρησης από μια τοξική σχέση συχνά προκαλεί ενοχές και αυτοκριτική. Πολλοί θεωρούν ότι η δυσκολία αυτή αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Ωστόσο, οι ειδικοί υπογραμμίζουν πως οι λόγοι είναι πολύ πιο σύνθετοι.

Ένας από αυτούς είναι η δύναμη της οικειότητας. Ακόμη και όταν μια σχέση είναι επώδυνη, παραμένει γνώριμη. Το άγνωστο που ακολουθεί έναν χωρισμό –η μοναξιά, η θλίψη, η αβεβαιότητα για το μέλλον ή ο φόβος ότι δεν θα υπάρξει άλλη σχέση– μοιάζει πολλές φορές πιο τρομακτικό από τη συνέχιση μιας προβληματικής κατάστασης.

Παράλληλα, αρκετοί αισθάνονται υπεύθυνοι για τον σύντροφό τους. Εάν εκείνος αντιμετωπίζει δυσκολίες, ψυχικά προβλήματα ή κουβαλά προσωπικά τραύματα, η αποχώρηση μπορεί να βιώνεται ως εγκατάλειψη ενός ανθρώπου που χρειάζεται βοήθεια. Έτσι, η ανάγκη για φροντίδα υπερισχύει της προσωπικής προστασίας.

Ένας ακόμη ισχυρός παράγοντας είναι η ελπίδα. Η πίστη ότι ο άλλος «θα αλλάξει», ότι κάποια στιγμή θα αναγνωρίσει τα λάθη του ή ότι η σχέση θα βελτιωθεί, διατηρεί ζωντανή την επιθυμία να δοθεί ακόμη μία ευκαιρία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, κάποιος μπορεί να πιστεύει πως αν καταφέρει να θεραπεύσει τον εαυτό του, θα μπορέσει να «σώσει» και τη σχέση.

Το πραγματικό τραύμα βρίσκεται βαθύτερα

Οι θεραπευτές επισημαίνουν ότι η κατανόηση των λόγων που κρατούν κάποιον σε μια τοξική σχέση αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα. Η ουσιαστική δουλειά ξεκινά όταν αναζητηθούν οι βαθύτερες ρίζες αυτής της συμπεριφοράς.

Πολλοί άνθρωποι που μεγάλωσαν βιώνοντας συναισθηματική παραμέληση, αστάθεια ή εγκατάλειψη μπορεί να έχουν διαμορφώσει αρνητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό τους. Ίσως πιστεύουν ότι δεν αξίζουν αρκετά, ότι δεν είναι αγαπητοί ή ότι στο τέλος όλοι θα τους εγκαταλείψουν.

Αυτές οι βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνουν και τις ενήλικες σχέσεις τους. Κάθε καβγάς, κάθε απόρριψη ή κάθε περίοδος απομάκρυνσης φαίνεται να επιβεβαιώνει όσα ήδη φοβούνται για τον εαυτό τους. Έτσι, η σχέση μετατρέπεται σε έναν μηχανισμό που αναπαράγει συνεχώς τα παλιά τραύματα.

Μπορεί να υπάρξει θεραπεία όσο η σχέση συνεχίζεται;

Οι ειδικοί απαντούν ότι η προσωπική εξέλιξη δεν σταματά επειδή κάποιος βρίσκεται σε μια δύσκολη σχέση. Ωστόσο, διευκρινίζουν πως η διαδικασία είναι σημαντικά πιο απαιτητική.

Όταν το νευρικό σύστημα βρίσκεται διαρκώς σε κατάσταση επιφυλακής, περιμένοντας τον επόμενο καβγά ή τη νέα απογοήτευση, είναι δύσκολο να αναπτυχθεί ένα σταθερό αίσθημα ασφάλειας. Χωρίς αυτή την αίσθηση, η θεραπεία των βαθύτερων ψυχικών τραυμάτων γίνεται πιο αργή και συχνά διακόπτεται από τις συνεχείς κρίσεις της σχέσης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να γίνει καμία πρόοδος. Η σταδιακή θέσπιση ορίων, η φροντίδα του εαυτού, η αναγνώριση ότι μια κακοποιητική ή υποτιμητική συμπεριφορά δεν είναι αποδεκτή και η διακοπή της συνεχούς αυτοκατηγορίας αποτελούν σημαντικά βήματα προς την ανάκτηση της αυτοεκτίμησης.

Η θεραπεία ξεκινά από τη σχέση με τον εαυτό μας

Το μεγαλύτερο δίλημμα για πολλούς είναι αν πρέπει να μείνουν ή να φύγουν. Σύμφωνα με τους ψυχολόγους, όμως, η απάντηση δεν βρίσκεται στο ποια επιλογή είναι λιγότερο επώδυνη. Και οι δύο δρόμοι συνοδεύονται από δυσκολίες.

Η παραμονή σημαίνει ότι κάποιος θα χρειαστεί να διαχειριστεί τη συνεχιζόμενη ένταση, ενώ η αποχώρηση φέρνει αντιμέτωπο το άτομο με τη θλίψη, τον φόβο και την αβεβαιότητα. Καμία επιλογή δεν είναι εύκολη.

Το ουσιαστικό σημείο καμπής είναι διαφορετικό: η στιγμή που κάποιος σταματά να εγκαταλείπει τον ίδιο του τον εαυτό. Είτε αποφασίσει να παραμείνει προσωρινά στη σχέση είτε να αποχωρήσει, η πραγματική θεραπεία ξεκινά όταν αναγνωρίζει ότι οι δικές του ανάγκες, τα συναισθήματα και η αξία του έχουν σημασία.

Όπως τονίζουν οι ειδικοί, η αυτοσυμπόνια, η αποδοχή της προσωπικής αλήθειας και η σταδιακή ενίσχυση της σχέσης με τον εαυτό αποτελούν τα πρώτα και σημαντικότερα βήματα για να σπάσει ο φαύλος κύκλος μιας τοξικής σχέσης. Από εκεί και πέρα, κάθε απόφαση μπορεί να ληφθεί με μεγαλύτερη διαύγεια, αυτοπεποίθηση και σεβασμό προς τις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου.