Πώς ο φόβος για τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί να τροφοδοτήσει το άγχος και τις διατροφικές διαταραχές

Στις μέρες μας, η διατροφή μας επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τις διατροφικές τάσεις, τα κοινωνικά πρότυπα και την πληθώρα πληροφοριών που κυκλοφορούν σχετικά με το τι είναι «υγιεινό» και τι όχι. Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (UPF), λόγω της κακής φήμης τους, έχουν γίνει αντικείμενο έντονου φόβου για πολλούς ανθρώπους, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται στρεσογόνες σκέψεις γύρω από το φαγητό. Αυτός ο φόβος δεν είναι απλώς μια προτίμηση ή μια διατροφική επιλογή· μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογία μας, να αυξήσει το άγχος και σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγήσει σε διατροφικές διαταραχές ή σε ανθυγιεινές σχέσεις με το φαγητό. Στο άρθρο αυτό θα εξετάσουμε πώς οι υπερβολικές ανησυχίες γύρω από τα τρόφιμα μπορούν να επηρεάσουν τη συναισθηματική και σωματική μας υγεία, τι λέει η επιστήμη για το φαινόμενο και πώς μπορούμε να αναπτύξουμε μια πιο ισορροπημένη και ήρεμη σχέση με τη διατροφή μας.

Οι διατροφικές διαταραχές είναι συχνές και συχνά δεν αναγνωρίζονται.

Σε παγκόσμια κλίμακα, μια μετα-ανάλυση σε πάνω από 30.000 άτομα σε 18 χώρες διαπίστωσε ότι περίπου το 27,5% εμφάνισε συμπτώματα νευρικής ορθορεξίας — μιας ανθυγιεινής εμμονής στην κατανάλωση «αγνών» ή «υγιεινών» τροφών. Και αυτά τα στοιχεία θα μπορούσαν κάλλιστα να υποτιμηθούν, καθώς η διαταραγμένη διατροφή είναι δύσκολο να οριστεί και να μετρηθεί, και πολλές συμπεριφορές είναι τόσο κανονικοποιημένες μέσα στην κουλτούρα της διατροφής που οι άνθρωποι μπορεί να μην τις αναγνωρίζουν καν ως προβληματικές.

ΥΓΕΙΑ + ΔΙΑΤΡΟΦΗ

6 καθημερινές συνήθειες που μπορούν να επηρεάσουν την υγεία σου πριν τα 40

Οι διατροφικές διαταραχές βρίσκονται στο πιο σοβαρό άκρο αυτού του φάσματος

Η διαταραχή υπερφαγίας είναι ο πιο συνηθισμένος τύπος διατροφικής διαταραχής - επηρεάζει 1 στα 50 άτομα, με το 40% των ατόμων που επηρεάζονται να είναι άνδρες. Η νευρική ανορεξία έχει το υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας από οποιαδήποτε άλλη ψυχιατρική διαταραχή, υπογραμμίζοντας τη σοβαρότητα αυτών των παθήσεων. Τα μηνύματα που βασίζονται στον φόβο σχετικά με τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα μπορούν να οδηγήσουν σε εμμονή με τις ετικέτες, αυξημένο άγχος, περιττούς περιορισμούς και κύκλους υπερφαγίας μετά από στέρηση.

Για όσους είναι ήδη επιρρεπείς σε διατροφικές διαταραχές ή ζουν με διατροφική διαταραχή, η τρέχουσα συζήτηση γύρω από τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί να προσφέρει έναν κοινωνικά αποδεκτό τρόπο για να δικαιολογήσουν τον περιορισμό. Όταν τα τρόφιμα διατυπώνονται με ηθικούς όρους (επεξεργασμένα = κακά, μη επεξεργασμένα/ολόκληρα τρόφιμα = καλά), ενισχύεται η καταστροφολογία, τροφοδοτώντας τη ντροπή και διαβρώνοντας την εμπιστοσύνη στα ίδια μας τα σωματικά σημάδια. Το γεγονός ότι τα μηνύματα κατά των υπερεπεξεργασμένων τρόφιμων συχνά κοινοποιούνται από φαινομενικά έγκυρες προσωπικότητες, συμπεριλαμβανομένων γιατρών που δεν έχουν εκπαίδευση ή προσόντα στη διατροφή, μπορεί να τα καταστήσει ιδιαίτερα ύπουλα και προκλητικά.

unsplash

Δυστυχώς, δεν υπάρχουν πολλές μελέτες για πώς τα μηνύματα σχετικά με τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα μπορούν να επηρεάσουν τη σχέση μας με το φαγητό. Ωστόσο, μια μελέτη του 2019 διαπίστωσε ότι τα μηνύματα σχετικά με την «καθαρή διατροφή» και τα «φυσικά» τρόφιμα συνδέονταν με διατροφικές διαταραχές και ορθορεξία. Υπάρχουν βάσιμοι λόγοι που μπορούν να υποστηρίξουν ότι η μανία για καθαρή διατροφή από τη δεκαετία του 2010 έχει εξελιχθεί στον σημερινό πανικό για τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Μια έκθεση του UK Sciencewise από το 2024 διαπίστωσε επίσης ότι ο δημόσιος διάλογος γύρω από τα UPF έχει οδηγήσει σε σύγχυση, άγχος και ανησυχία σχετικά με τα καθημερινά τρόφιμα.

Ορισμένες ομάδες φαίνονται ιδιαίτερα ευάλωτες. Οι νέοι και όσοι έχουν τρέχον ή παρελθόν ιστορικό διατροφικών διαταραχών διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο να εσωτερικεύσουν μηνύματα που βασίζονται στον φόβο σχετικά με τα UPF. Για αυτούς, οι συμβουλές που διατυπώνονται με αυτόν τον τρόπο μπορούν εύκολα να πυροδοτήσουν άκαμπτους κανόνες για τα τρόφιμα και κύκλους ενοχής, άγχους και αποσύνδεσης από το διαισθητικό φαγητό.

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι ανησυχίες σχετικά με τις διατροφικές διαταραχές αποτελούν μόνο ένα «ζήτημα μειονότητας» και ότι τα μηνύματα δημόσιας υγείας θα πρέπει να επικεντρώνονται στην αποθάρρυνση της κατανάλωσης UPF για το ευρύτερο καλό. Αλλά αυτό παραβλέπει την κλίμακα του προβλήματος. Οι διατροφικές διαταραχές επηρεάζουν τουλάχιστον το ένα τρίτο του πληθυσμού (και πιθανώς και περισσότερους) - και οι αριθμοί αυξάνονται. Μπορεί να επηρεάσουν οποιονδήποτε, σε οποιοδήποτε στάδιο της ζωής του, και σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εξελιχθεί σε κλινική διατροφική διαταραχή με δυνητικά απειλητικές για τη ζωή συνέπειες. Ακόμα κι αν οι αριθμοί ήταν χαμηλότεροι, η σοβαρότητα των διατροφικών διαταραχών καθιστά την πρόληψη σαφή προτεραιότητα δημόσιας υγείας.

Είναι σημαντικό να μπορούμε να δώσουμε προτεραιότητα στην υγεία και την ισορροπημένη διατροφή χωρίς να δαιμονοποιούμε, να εκφοβίζουμε ή να αυξάνουμε τον κίνδυνο διατροφικών διαταραχών. Έχουμε διαπιστώσει ξανά και ξανά ότι η απλή επισήμανση ορισμένων τροφίμων ως «κακών» ή ότι «πρέπει να αποφεύγονται» δεν οδηγεί σε βελτιώσεις στη δημόσια υγεία. Μια πιο αποτελεσματική οδός βρίσκεται στην ισορροπημένη, λεπτή ανταλλαγή μηνυμάτων που υποστηρίζει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική ευεξία και βοηθά τους ανθρώπους να οικοδομήσουν μια ρεαλιστική, βιώσιμη και θετική σχέση με τα τρόφιμα.