H συγγραφέας Lucie Rico στο JennyGr: «Γράφω για πράγματα που με προβληματίζουν, για ερωτήματα που ούτε η ίδια έχω λύσει»

Με αφορμή το πρόγραμμα “Ένα δικό τους δωμάτιο”, για την ενδυνάμωση νέων και υποεκπροσωπούμενων γυναικών συγγραφέων στην Ελλάδα, που διοργανώνεται από το WHEN, σε συνεργασία με το WHEN Hub και με τη στήριξη των Estee Lauder Emerging Leaders Fund και Vital Voices, μιλήσαμε με τη συγγραφέα Lucie Rico - μία από τις πιο ξεχωριστές και πολυδιάστατες γυναικείες φωνές της σύγχρονης γαλλικής δημιουργίας.

Έχοντας ένα ισχυρό υπόβαθρο στον χώρο του κινηματογράφου ως σεναριογράφος και σκηνοθέτης, η ίδια κατάφερε να κερδίσει το αναγνωστικό κοινό με το μεταφρασμένο και στα ελληνικά βιβλίο της, «Όταν τα κοτόπουλα τραγουδούν». Το δεύτερο μυθιστόρημά της είναι το «GPS».

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

M.I.A.: Danay Garcia και Alberto Guerra μιλούν αποκλειστικά στο JennyGr για τη νέα τους σειρά

Στη συζήτηση που ακολουθεί, μας ανοίγει την πόρτα του δικού της «εσωτερικού δωματίου». Μιλά για τις προκλήσεις και τους μηχανισμούς στήριξης των γυναικών συγγραφέων σε Γαλλία και Ελλάδα, τη μοναχικότητα της γραφής, αλλά και για το πώς η σάτιρα και το ανατρεπτικό χιούμορ μπορούν να γίνουν τα πιο αιχμηρά εργαλεία για να αντικρίσουμε κατάματα τις παραδοξότητες του σύγχρονου κόσμου και την οικολογική κρίση.

Το residency σας στην Αθήνα έγινε στο πλαίσιο του προγράμματος "Ένα δικό τους δωμάτιο”. Για εσάς προσωπικά, ως γυναίκα δημιουργό, τι σημαίνει σήμερα "ένα δικό μου δωμάτιο”;

Για μένα, δεν είναι τόσο θέμα φυσικού χώρου ή γεωγραφικής τοποθεσίας, όσο μια κατάσταση του μυαλού. Σημαίνει να βρίσκεις χώρο μέσα σου. Θα έλεγα, ένα είδος εσωτερικού δωματίου όπου οι σκέψεις μπορούν να ξεδιπλώνονται ελεύθερα. Το residency στην Αθήνα προσφέρει ακριβώς αυτό: μια προσωρινή παύση των καθημερινών περιορισμών, η οποία δημιουργεί πνευματικό χώρο και ανοίγει την πόρτα στη συγγραφή.

Το πρόγραμμα προσφέρει τις ιδανικές συνθήκες για τη συγγραφή μυθοπλασίας. Για μένα, αυτές οι ιδανικές συνθήκες συνοψίζονται σε τρία πράγματα. Πρώτον, το να μπορείς να μένεις κάπου χωρίς να χρειάζεται να ανησυχείς για τις καθημερινές δουλειές, όπως τα ψώνια, το μαγείρεμα ή την καθαριότητα του σπιτιού, σου επιτρέπει να αφοσιωθείς εξολοκλήρου σε αυτό που έχεις στο μυαλό σου. Υπάρχει επίσης η εμπειρία τού να απομακρύνεσαι από το συνηθισμένο σου περιβάλλον, κάτι που συχνά πυροδοτεί νέες ιδέες, καθώς δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσεις ανθρώπους που αποτελούν έμπνευση και να ανταλλάξεις γόνιμες απόψεις. Όλα αυτά συμβάλλουν στο να γίνει η συγγραφή εφικτή και στο να βρεις μια νέα ενέργεια.

Το πρόγραμμα εστιάζει στην ενδυνάμωση νέων και υποεκπροσωπούμενων γυναικών συγγραφέων στην Ελλάδα. Ποια είναι η κατάσταση στη Γαλλία όσον αφορά την ορατότητα των γυναικών στη λογοτεχνία; Υπάρχουν παρόμοιες πρωτοβουλίες και αν ναι, πόσο σημαντικές τις θεωρείτε για να αλλάξει το λογοτεχνικό τοπίο;

Απ' όσο γνωρίζω, υπάρχουν σχετικά λίγες πρωτοβουλίες στη Γαλλία που είναι άμεσα συγκρίσιμες με αυτό το residency. Ίσως η Villa Valmont, η οποία είναι ένας εξαιρετικός χώρος για συγγραφείς στο Μπορντώ. Ορισμένα λογοτεχνικά βραβεία έχουν εισαγάγει κριτήρια που στοχεύουν στην ανάδειξη φωνών που υποεκπροσωπούνται, αλλά δεν έχω υπόψη μου κάποιο άλλο που να λειτουργεί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο.

Είχα την τύχη να συνεργαστώ με έναν εκδοτικό οίκο που αγκαλιάζει πραγματικά την ποικιλομορφία των φωνών. Προγράμματα σαν αυτό κάνουν κάτι παραπάνω από το να προσφέρουν απλώς ορατότητα: δημιουργούν τις απτές συνθήκες που επιτρέπουν στους συγγραφείς να παράγουν έργο. Η εκπροσώπηση έχει σημασία, όπως έχει σημασία και το να δίνεις στους δημιουργούς τον χρόνο, τους πόρους και την αυτοπεποίθηση να γράψουν.

Πιστεύετε ότι οι προκλήσεις για μια νέα γυναίκα συγγραφέα στη Γαλλία είναι οι ίδιες με αυτές στην Ελλάδα, ή υπάρχουν πολιτισμικές ιδιαιτερότητες; Πώς γεφυρώνει η λογοτεχνία αυτές τις αποστάσεις;

Στη Γαλλία, μια σειρά από μηχανισμούς στήριξης, όπως οι αμειβόμενες εμφανίσεις σε φεστιβάλ, οι επιχορηγήσεις και οι υποτροφίες συγγραφής, μπορούν να κάνουν σημαντική διαφορά στο να βοηθήσουν τους συγγραφείς να βιοποριστούν, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών συγγραφέων. Πιστεύω ότι αυτό αλλάζει τα πάντα.

Απ' όσο καταλαβαίνω, οι ευκαιρίες για συμπληρωματικό εισόδημα που συνδέεται με το λογοτεχνικό έργο είναι πολύ πιο περιορισμένες στην Ελλάδα. Στη δική μου περίπτωση, αυτές οι πρόσθετες πηγές εισοδήματος μού επιτρέπουν να αφοσιώνομαι στη συγγραφή χωρίς να χρειάζομαι μια ξεχωριστή δουλειά πλήρους απασχόλησης. Ως μητέρα δύο παιδιών, αυτό κάνει τεράστια διαφορά. Χωρίς αυτή τη στήριξη, θα ήταν πολύ πιο δύσκολο να βρω τον χρόνο και τον πνευματικό χώρο που απαιτούνται για το γράψιμο.

Επομένως, δεν ξέρω αν η ίδια η λογοτεχνία βοηθά στη γεφύρωση αυτών των χασμάτων, αλλά το να διαβάζεις και να συναντάς συγγραφείς από όλο τον κόσμο, συζητώντας για τη δική μας οπτική γύρω από την παραγωγή [έργου], είναι πραγματικά βοηθητικό και συμβάλλει στο να αποκτάς μια νέα προοπτική, μια νέα ανάσα και ενέργεια.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το βιβλίο σας «Le chant du poulet sous vide». Υπήρξε κάποιο συγκεκριμένο ερέθισμα στην καθημερινότητά σας;

Η ιδέα γεννήθηκε για πρώτη φορά όταν σπούδαζα επικοινωνία. Κατά τη διάρκεια μιας διάλεξης, ένας ειδικός στο μάρκετινγκ κρέατος εξήγησε πώς η βιομηχανία προσπαθούσε να κάνει το κρέας να φαίνεται πιο ανθρώπινο, πιο αυθεντικό –να του δώσει μια ανθρώπινη διάσταση– προκειμένου να το πουλάει πιο αποτελεσματικά. Βρήκα την ιδέα αυτή τόσο τρομακτική όσο και παράδοξα κανιβαλιστική. Έμεινε μέσα μου για χρόνια και άρχισα να σκέφτομαι αυτή την περίεργη ιστορία μιας χορτοφάγου που γράφει επικήδειους για πουλερικά. Αργότερα, όταν γεννήθηκε ο γιος μου, άρχισα τελικά να γράφω το βιβλίο. Ο συνδυασμός εκείνης της παλαιότερης εμπειρίας και των βαθιών αλλαγών δημιούργησε τις συνθήκες που έκαναν τη συγγραφή εφικτή.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Lucie Rico (@luxierico)

Το βιβλίο έχει μεταφραστεί στα ελληνικά. Πώς νιώθετε όταν βλέπετε τις ιστορίες σας να ταξιδεύουν σε άλλες γλώσσες και πολιτισμούς;

Είναι απίστευτα συγκινητικό, ειδικά όταν η μετάφραση χρησιμοποιεί ένα διαφορετικό αλφάβητο. Υπάρχει κάτι που σου προκαλεί ίλιγγο στο να κρατάς ένα βιβλίο που έγραψες εσύ η ίδια, αλλά δεν μπορείς πλέον να το διαβάσεις ή να το καταλάβεις πλήρως. Σου φαίνεται ταυτόχρονα οικείο και ξένο.

Τα ελληνικά έχουν επίσης μια ιδιαίτερη συναισθηματική σημασία για μένα, οπότε το να βλέπω το βιβλίο μεταφρασμένο σε αυτή τη γλώσσα είναι ξεχωριστά σημαντικό. Η μετάφραση επιτρέπει σε μια ιστορία να αποκτήσει μια δεύτερη ζωή, να συναντήσει νέους αναγνώστες και να βρει ανταπόκριση με τρόπους που ο συγγραφέας δεν θα μπορούσε ποτέ να προβλέψει πλήρως.

Πιστεύετε ότι το χιούμορ και η σάτιρα είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να μιλήσουμε σήμερα για την οικολογική κρίση χωρίς να γίνουμε διδακτικοί;

Ναι, πράγματι. Στη δουλειά μου, το χιούμορ προκύπτει συχνά μέσα από τη μεγέθυνση καταστάσεων τις οποίες κανονικά δεχόμαστε ως συνηθισμένες. Σπρώχνοντάς τις στο λογικό τους άκρο, μπορούμε ξαφνικά να τις δούμε πιο καθαρά και να αναγνωρίσουμε το παράλογο ορισμένων συμπεριφορών ή συστημάτων.

Το χιούμορ δημιουργεί μια απόσταση που επιτρέπει τον αναστοχασμό. Βοηθά να αποκαλυφθούν οι αντιφάσεις και οι γνωστικές ασυμβατότητες που όλοι βιώνουμε. Όταν γράφω, δεν ξεκινώ από μια θέση βεβαιότητας ούτε με την επιθυμία να παραδώσω ένα μάθημα. Γράφω για πράγματα που με προβληματίζουν, για ερωτήματα που ούτε η ίδια έχω λύσει. Γι' αυτόν τον λόγο, θα ήμουν μια πολύ κακή ηθικολόγος.

Πολλοί αναγνώστες έχουν αναφέρει ότι το βιβλίο σας τους έκανε να αναθεωρήσουν σοβαρά τις διατροφικές τους συνήθειες. Ήταν η πρόθεσή σας να προκαλέσετε μια τέτοια αλλαγή;

Ποτέ δεν περίμενα τόσο έντονες αντιδράσεις, αλλά είμαι πραγματικά ενθουσιασμένη με αυτές. Σημαίνει ότι το βιβλίο είναι ζωντανό, ότι επιδρά στους αναγνώστες και γεννά ανταποκρίσεις στην πραγματική ζωή. Αυτό που με έχει συγκινήσει περισσότερο στην υποδοχή του μυθιστορήματος, είναι το να βλέπω πόσο διαφορετικά το οικειοποιείται ο καθένας. Ορισμένοι αναγνώστες άλλαξαν συνήθειες ή πήραν αποφάσεις που εγώ η ίδια δεν θα μπορούσα ποτέ να είχα προβλέψει. Αυτού του είδους η προσωπική σύνδεση είναι ίσως το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να λάβει ένας συγγραφέας.

Έχετε ένα ισχυρό υπόβαθρο ως σεναριογράφος και σκηνοθέτιδα. Πόσο επηρεάζει η κινηματογραφική σας ματιά τον τρόπο με τον οποίο δομείτε ένα μυθιστόρημα και τις εικόνες που δημιουργείτε στο χαρτί;

Πρέπει να ομολογήσω ότι ειλικρινά δεν ξέρω. Όποτε έχω μια ιδέα, γνωρίζω αμέσως αν ανήκει σε ταινία ή σε βιβλίο. Ποτέ δεν μεταφέρω πρότζεκτ από τη μία μορφή στην άλλη. Για μένα, πρόκειται για δύο ξεχωριστούς κόσμους με διαφορετική λογική και δυνατότητες. Τούτου λεχθέντος, έχω επίγνωση ότι πρέπει να υπάρχει κάποια σύνδεση μεταξύ των δύο πρακτικών. Η επιρροή πιθανότατα υπάρχει, ακόμη κι αν η ίδια δεν μπορώ να την εντοπίσω ξεκάθαρα. Προς το παρόν, πάντως, εξακολουθούν να μου φαίνονται ως πολύ διαφορετικές μορφές γραφής.

Πώς μοιάζει μια τυπική μέρα συγγραφής για εσάς;

Δεν υπάρχουν δύο μέρες που να είναι ίδιες. Δυστυχώς (ή ίσως ευτυχώς) δεν έχω μια σταθερή ρουτίνα συγγραφής. Προσαρμόζομαι σε όποια διάθεση, ενέργεια ή πρακτικές συνθήκες απαιτεί η μέρα. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος δουλειάς για μένα είναι, στην πραγματικότητα, μαζί με έναν φίλο. Μου αρέσει να βρίσκομαι κοντά σε κάποιον που εργάζεται επίσης, επειδή δίνουμε κίνητρο ο ένας στον άλλον και δημιουργούμε μια κοινή αίσθηση δυναμικής. Συχνά παλεύω με τη μοναξιά που απαιτεί η συγγραφή. Αν δεν μπορώ να δουλέψω από το σπίτι, κάτι που συμβαίνει αρκετά συχνά, πηγαίνω σε καφετέριες, βιβλιοθήκες ή γράφω ακόμα και ενώ ταξιδεύω, σε λεωφορεία ή τρένα. Έχω μάθει να προσαρμόζω τη συγγραφική μου πρακτική στην κίνηση και στα μεταβαλλόμενα περιβάλλοντα.

Ποιο στάδιο της δημιουργίας ενός βιβλίου απολαμβάνετε περισσότερο και ποιο βρίσκετε πιο απαιτητικό;

Η αγαπημένη μου στιγμή είναι αναμφίβολα η αρχή ενός βιβλίου, όταν όλα είναι ακόμα πιθανά και τίποτα δεν έχει αποφασιστεί. Είναι η φάση της ανακάλυψης: να γνωρίζεις τους χαρακτήρες, να εξερευνάς έναν κόσμο που αναδύεται και να ακολουθείς τις πιθανότητες όπου κι αν οδηγούν.

Το πιο δύσκολο στάδιο έρχεται αργότερα, μόλις ολοκληρωθεί το πρώτο προσχέδιο. Η αναθεώρηση ενός χειρογράφου, ώστε τα πάντα να μοιάζουν ακριβή, μπορεί να είναι εξαιρετικά απαιτητική. Συχνά απαιτεί να κόψω αποσπάσματα που προσωπικά λατρεύω. Αυτή η διαδικασία μπορεί να μου πάρει περισσότερο από έναν χρόνο. Το να βρεις την ενέργεια, την αυτοπεποίθηση και την κριτική απόσταση που απαιτούνται για την αναθεώρηση είναι συχνά πολύ πιο δύσκολο από το να γράψεις το πρώτο προσχέδιο. Κι όμως, είναι επίσης το στάδιο όπου το βιβλίο βρίσκει πραγματικά την τελική του μορφή.