Εριέττα Μανούρη & Μαργαρίτα Αλεξιάδη στο JennyGr: “Ο μεγαλύτερος σεισμός είναι αυτός που συμβαίνει μέσα μας”

Η Εριέττα Μανούρη και η Μαργαρίτα Αλεξιάδη έχουν διανύσει μέχρι σήμερα δύο διαφορετικές, αλλά εξίσου ενδιαφέρουσες διαδρομές στο θέατρο και τη μικρή οθόνη. Με επιλογές που έχουν φωτίσει διάφορες πλευρές της προσωπικότητάς τους, κατάφεραν να κερδίσουν σταδιακά τη δική τους θέση στον κόσμο της υποκριτικής, χωρίς να εγκλωβιστούν σε έναν συγκεκριμένο τύπο ρόλων ή σε μια προκαθορισμένη εικόνα. Με συμμάχους το ταλέντο και τη σκληρή δουλειά, πορεύονται σε έναν επαγγελματικό χώρο που, όσο γοητευτικός κι αν είναι, κρύβει διαρκείς προκλήσεις, υψηλές απαιτήσεις και αβεβαιότητα.

Αυτό το καλοκαίρι, η Μαργαρίτα Αλεξιάδη και η Εριέττα Μανούρη συναντιούνται επί σκηνής στον «Σεισμό στη Χιλή» του Χάινριχ φον Κλάιστ, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Σταυρόπουλου. Ένα έργο γραμμένο πριν από περίπου δύο αιώνες, που με αφορμή έναν καταστροφικό σεισμό, μιλά για την κοινωνική βία, τον συντηρητισμό, την εξουσία, αλλά και για την αλληλεγγύη που μπορεί να γεννηθεί, όταν οι βεβαιότητες καταρρέουν. Η παράσταση κάνει πρεμιέρα στην Καβάλα, στο πλαίσιο του 69ου Φεστιβάλ Φιλίππων, στις 31 Αυγούστου και 1 Σεπτεμβρίου, πριν συνεχίσει την πορεία της στην Αθήνα, στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Ματίνα Νικολάου στο JennyGr: “Να κάνεις υπομονή, αλλά όχι τόση που να βλάπτεις τον εαυτό σου”

Με αφορμή αυτή τη σύμπραξη, οι δύο ηθοποιοί καταθέτουν τις σκέψεις τους για το νέο εγχείρημά τους, την ανασφάλεια και τις απορρίψεις που συνοδεύουν το επάγγελμά τους, τη θέση της γυναίκας στον χώρο της υποκριτικής, αλλά και τις στιγμές που λειτούργησαν ως προσωπικοί «σεισμοί». Παράλληλα, μιλούν για την πίστη στον εαυτό τους, την ανάγκη να επιμένουν σε όσα αγαπούν και εκείνα που εξακολουθούν να τους δίνουν ελπίδα σε έναν κόσμο που διαρκώς «σκοτεινιάζει». Με ειλικρίνεια, αλλά και με το χιούμορ που διατρέχει ορισμένες απαντήσεις τους, η Εριέττα Μανούρη και η Μαργαρίτα Αλεξιάδη συμφωνούν πως, τελικά, όλα όσα μας ταρακουνούν, μας αναγκάζουν, ταυτόχρονα, να κοιτάξουμε τον εαυτό μας απευθείας στα μάτια.

Φωτογραφία / Τζίνα Σκανδάμη

Η συνέντευξη της Εριέττας Μανούρη και της Μαργαρίτας Αλεξιάδη στο JennyGr:

• Ο «Σεισμός στη Χιλή» γράφτηκε πριν από περισσότερα από 200 χρόνια και όμως μοιάζει να μιλάει πολύ έντονα στο σήμερα. Ποια ήταν η πρώτη σκέψη σας, όταν διαβάσατε το έργο;

Ε.Μ: Η πρώτη μου σκέψη ήταν πόσο λίγο έχουν αλλάξει τελικά οι άνθρωποι. Παρότι το έργο γράφτηκε πριν από περισσότερα από διακόσια χρόνια, βλέπουμε μια κοινωνία όπου ο ένας είναι έτοιμος να κατασπαράξει τον άλλον, να κρίνει, να καταδικάσει. Παράλληλα, διακρίνεται μια έντονη τάση προς τον συντηρητισμό, προς την προσκόλληση σε κανόνες και βεβαιότητες που συχνά δεν αφήνουν χώρο για την κατανόηση του άλλου.

Ο Κλάιστ δεν αφηγείται απλώς μια ιστορία που συμβαίνει μετά από έναν φυσικό σεισμό. Χρησιμοποιεί τον σεισμό για να αποκαλύψει τις ρωγμές που υπάρχουν ήδη μέσα στην κοινωνία και στους ανθρώπους. Ίσως γι' αυτό το έργο εξακολουθεί να μας αφορά τόσο έντονα σήμερα. Κι όμως, μέσα σε αυτές τις ρωγμές, ο Κλάιστ αφήνει χώρο και για κάτι βαθιά ανθρώπινο. Στις πιο δύσκολες στιγμές ξεπηδουν η αλληλεγγύη και η συμπόνια, σαν μια υπενθύμιση ότι ακόμη και όταν όλα μοιάζουν να καταρρέουν, ο άνθρωπος μπορεί να επιλέξει να σταθεί δίπλα στον συνάνθρωπό του. Και αυτό για μένα είναι ίσως το πιο ελπιδοφόρο και διαχρονικό μήνυμα του έργου.

Μ.Α: Η πρώτη μου σκέψη όταν διάβασα τον «Σεισμό στην Χιλή» είχε να κάνει με την μορφή της γραφής του έργου και όχι τόσο με το νοηματικό περιεχόμενο του . Πρόκειται για ένα εντυπωσιακά πυκνό και ακριβές κείμενο, με εκτενείς περιόδους λόγου μέσα στις οποίες ο Κλάιστ καταφέρνει να χωρέσει ταυτόχρονα πληροφορίες για την ιστορία, εικόνες και ποίηση. Το γεγονός αυτό αρχικά με γοήτευσε, αλλά την ίδια στιγμή αναγνώρισα την δυσκολία ως προς την παραστατική του διάσταση.

Ε.Μ: «Παρότι το έργο γράφτηκε πριν από περισσότερα από διακόσια χρόνια, βλέπουμε μια κοινωνία όπου ο ένας είναι έτοιμος να κατασπαράξει τον άλλον, να κρίνει, να καταδικάσει. Παράλληλα, διακρίνεται μια έντονη τάση προς τον συντηρητισμό, προς την προσκόλληση σε κανόνες και βεβαιότητες που συχνά δεν αφήνουν χώρο για την κατανόηση του άλλου».

• Θα ήθελα να μου μιλήσετε για τους χαρακτήρες που υποδύεστε. Ποιοι είναι, τι εκπροσωπούν μέσα στην ιστορία και ποια είναι η διαδρομή τους;

Ε.Μ: Στη συγκεκριμένη παράσταση δεν υποδύομαι έναν μόνο χαρακτήρα. Είμαστε τέσσερις ηθοποιοί και περνάμε συνεχώς από διαφορετικούς ρόλους, κάτι που είναι αρκετά απαιτητικό αλλά και πολύ ενδιαφέρον. Ο κάθε χαρακτήρας εκπροσωπεί μια διαφορετική πλευρά της κοινωνίας που περιγράφει ο Κλάιστ: τον φόβο, την εξουσία, την προκατάληψη, αλλά και την ανθρωπιά και την αλληλεγγύη. Αυτό που μου αρέσει είναι ότι οι χαρακτήρες δεν αντιμετωπίζονται μόνο ως ξεχωριστά πρόσωπα. Όλοι μαζί συνθέτουν την εικόνα μιας κοινωνίας που δοκιμάζεται και αποκαλύπτει τόσο τις πιο σκοτεινές όσο και τις πιο φωτεινές πλευρές της. Η συνεχής εναλλαγή των ρόλων είναι μια πρόκληση γιατί χρειάζεται να αλλάζεις γρήγορα τρόπο σκέψης και ενέργεια αλλά ταυτόχρονα είναι και από τα πιο δημιουργικά στοιχεία της παράστασης.

Μ.Α: Λόγω της αφηγηματικής φύσης του κειμένου δεν έχει οριστεί ένας συγκεκριμένος ρόλος για τον κάθε ηθοποιό, συνεπώς περνάμε από διαφορετικά υλικά όλοι-ες μας .

Φωτογραφία / Τζίνα Σκανδάμη

• Το έργο ξεκινά με μια φυσική καταστροφή, αλλά πολύ γρήγορα μετατρέπεται σε μια ιστορία για τους ανθρώπους. Ποιος πιστεύετε ότι είναι ο πραγματικός «σεισμός» του έργου;

Ε.Μ: Νομίζω ότι ο πραγματικός «σεισμός» του έργου είναι η στιγμή που καταρρέουν οι βεβαιότητες των ανθρώπων. Ο φυσικός σεισμός είναι η αφορμή, αλλά αυτό που πραγματικά δοκιμάζεται είναι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αντιδρούν όταν όλα διαλύονται γύρω τους. Τότε φαίνεται ο χαρακτήρας τους, οι φόβοι τους, οι προκαταλήψεις τους, αλλά και η ικανότητά τους να δείξουν αλληλεγγύη. Αυτό είναι που βρίσκω πιο ενδιαφέρον στο έργο. Ο σεισμός λειτουργεί σαν αφορμή για να αποκαλυφθούν όσα ήδη υπήρχαν κάτω από την επιφάνεια. Τελικά, δεν δοκιμάζονται μόνο τα κτίρια αλλά και οι αξίες, οι πεποιθήσεις και οι σχέσεις των ανθρώπων. Και ίσως αυτό να είναι και το στοιχείο που κάνει το έργο να παραμένει τόσο επίκαιρο.

Μ.Α: Το κείμενο χρησιμοποιεί τον σεισμό ως μέσο για να σωθούν και να συναντηθούν δύο άνθρωποι, που χωρίς αυτόν θα έχαναν ζωή τους, επειδή ερωτεύτηκαν εκτός ορίων. Μέσω του σεισμού υπάρχει ένα ανακάτεμα των κοινωνικών τάξεων και μια πρωτοφανής σύμπνοια των πνευμάτων. Μελετώντας λοιπόν το έργο υπό αυτό το πρίσμα, πιστεύω πως ο πραγματικός σεισμός, δηλαδή η πραγματική καταστροφή, είναι η ίδια η δομή των θεσμών που οδηγούν τον άνθρωπο στο μίσος και τη διάλυση.

Μ.Α: «Το κείμενο χρησιμοποιεί τον σεισμό ως μέσο για να σωθούν και να συναντηθούν δύο άνθρωποι, που χωρίς αυτόν θα έχαναν ζωή τους, επειδή ερωτεύτηκαν εκτός ορίων. Μέσω του σεισμού υπάρχει ένα ανακάτεμα των κοινωνικών τάξεων και μια πρωτοφανής σύμπνοια των πνευμάτων».

• Υπήρξε κάποιο σημείο που αισθανθήκατε ότι διαφωνείτε με κάποιον χαρακτήρα ή, αντίθετα, που ανακαλύψατε κάτι πολύ προσωπικό μέσα από εκείνον;

Ε.Μ: Νομίζω ότι αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο στους χαρακτήρες του έργου είναι ότι κανείς δεν είναι απόλυτα καλός ή απόλυτα κακός. Όλοι κουβαλούν φόβους, αδυναμίες, αντιφάσεις, αλλά ταυτόχρονα και την ανάγκη να αγαπήσουν, να συνδεθούν και να σταθούν κάπου. Αυτό που ανακάλυψα μέσα από αυτούς είναι ότι ο άνθρωπος δεν είναι ποτέ μονοδιάστατος. Στις δύσκολες συνθήκες μπορεί να εμφανιστεί η πιο σκληρή πλευρά του, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και η πιο ανθρώπινη: η ανάγκη να βοηθήσει τον άλλον. Και ίσως αυτή η συνύπαρξη των δύο πλευρών να είναι αυτό που κάνει το έργο τόσο δυνατό.

Μ.Α: Επειδή δεν υποδύομαι μόνο έναν χαρακτήρα, δεν μπορώ παρά να πω, πως η διαδρομή μου στην παράσταση και η τριβή μου με διαφορετικά πρόσωπα και καταστάσεις, με οδήγησε στο να προβληματιστώ για την ηθική διαφθορά της κάθε εποχής, της εξουσίας και τον φόβο που εγώ προσωπικά αισθάνομαι για την πιο αγνή πλευρά μου.

Φωτογραφία / Τζίνα Σκανδάμη

• Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;

Ε.Μ: Δεν θα ήθελα απαραίτητα ο θεατής να φύγει με μια συγκεκριμένη απάντηση, αλλά με μια αίσθηση ότι κάτι τον άγγιξε και ίσως με μια μικρή ανάγκη να κοιτάξει διαφορετικά τον άνθρωπο που έχει δίπλα του. Γιατί τελικά το έργο δεν μιλά μόνο για μια καταστροφή που συνέβη κάποτε, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε ο ένας απέναντι στον άλλον στις δύσκολες στιγμές. Ίσως ο μεγαλύτερος σεισμός να μην είναι αυτός που συμβαίνει γύρω μας, αλλά αυτός που συμβαίνει μέσα μας και στον τρόπο που επιλέγουμε να αντιμετωπίζουμε τους άλλους ανθρώπους.

Μ.Α: Θα ήθελα πολύ να συνδεθεί με την οπτική μας πάνω σε αυτήν την φοβερή ιστορία και να πάει στο περίπτερο και να πάρει χαρτομάντηλα.

• Υπάρχει κάτι που δεν διδάσκεται σε καμία δραματική σχολή, αλλά είναι απαραίτητο για να επιβιώσει ένας ηθοποιός;

Ε.Μ: Η υποκριτική δεν σταματά στη σχολή. Όσα εργαλεία κι αν σου δώσει μια δραματική σχολή, μετά έρχεται η πραγματική εμπειρία: οι συνεργασίες, οι αποτυχίες, οι άνθρωποι που συναντάς, όλα αυτά που σε διαμορφώνουν όχι μόνο ως ηθοποιό αλλά και ως άνθρωπο. Ίσως το πιο σημαντικό είναι να μην χάσεις την περιέργεια και την ευαισθησία σου απέναντι στον κόσμο γύρω σου. Γιατί τελικά ο ηθοποιός δουλεύει με τους ανθρώπους, και όσο περισσότερο μπορεί να τους παρατηρεί και να τους καταλαβαίνει τόσο περισσότερο υλικό έχει για τη δουλειά του.

Μ.Α: Νομίζω αυτό που δεν διδάσκεται στην δραματική σχολή είναι η ψυχραιμία, η συνέπεια και η αισθητική.

Φωτογραφία / Τζίνα Σκανδάμη

• Σε ένα επάγγελμα που έχει μεγάλη ανασφάλεια, πολλές αναμονές και απορρίψεις, πώς διατηρεί κανείς την πίστη του στον εαυτό του;

Ε.Μ: Νομίζω ότι η ανασφάλεια είναι λίγο μέρος του πακέτου. Την κουβαλάμε μαζί μας, άλλοτε πιο έντονα και άλλοτε λιγότερο, και μαθαίνουμε να συνυπάρχουμε μαζί της. Αυτό που βοηθάει εμένα, είναι να μην ξεχνάω τη χαρά της ίδιας της δουλειάς: τις πρόβες, τις συνεργασίες, τις στιγμές που κάτι συμβαίνει στη σκηνή. Και κάπως έτσι συνεχίζω - με λίγη υπομονή, λίγη πίστη και ίσως λίγο χιούμορ, γιατί αλλιώς δεν βγαίνει.

Μ.Α: Ίσως και να μην την διατηρεί. Η πίστη στον εαυτό μας είναι κάτι που (τουλάχιστον εγώ) διαπραγματεύομαι συνεχώς. Το κόλπο που έχω βρει και με ηρεμεί μερικές φορές, είναι να με ρωτάω ευθέως αν αξίζει όλη αυτή η ανασφάλεια ή αν θέλω να ασχοληθώ με κάτι άλλο. Μέχρι στιγμής απαντάω πως αξίζει, γιατί αγαπώ πολύ το θέατρο και το σινεμά.

Ε.Μ: «Νομίζω ότι η ανασφάλεια είναι λίγο μέρος του πακέτου. Την κουβαλάμε μαζί μας, άλλοτε πιο έντονα και άλλοτε λιγότερο, και μαθαίνουμε να συνυπάρχουμε μαζί της. Αυτό που βοηθάει εμένα, είναι να μην ξεχνάω τη χαρά της ίδιας της δουλειάς: τις πρόβες, τις συνεργασίες, τις στιγμές που κάτι συμβαίνει στη σκηνή. Και κάπως έτσι συνεχίζω - με λίγη υπομονή, λίγη πίστη και ίσως λίγο χιούμορ, γιατί αλλιώς δεν βγαίνει».

• Έχετε αισθανθεί ποτέ ότι χρειάστηκε να αποδείξετε περισσότερα επειδή είστε γυναίκα;

Ε.Μ: Νομίζω ότι αυτό δεν αφορά μόνο τον χώρο του θεάτρου. Η γυναίκα, γενικότερα, έχει συχνά χρειαστεί να αποδείξει περισσότερα για να διεκδικήσει τον ίδιο χώρο, την ίδια αναγνώριση ή απλώς το δικαίωμα να υπάρχει με τους δικούς της όρους. Στον χώρο μας αυτό μπορεί να εμφανιστεί με διαφορετικούς τρόπους, αλλά πιστεύω ότι το πιο σημαντικό είναι να μην εσωτερικεύεις αυτή την ανάγκη να αποδεικνύεις συνεχώς την αξία σου. Να συνεχίζεις να δουλεύεις, να εξελίσσεσαι και να διεκδικείς τον χώρο σου όχι επειδή σου «χαρίζεται», αλλά επειδή τον αξίζεις.

Μ.Α: Σε πολλές περιπτώσεις έχω αισθανθεί πως η γνώμη μου μετράει λιγότερο, επειδή είμαι γυναίκα. Νομίζω πως όλες μας έχουμε μάθει συνειδητά ή ασυνείδητα διάφορα τεχνάσματα για να μιλάμε και να μας ακούνε. Αισθάνομαι, ωστόσο, πως σιγά - σιγά εμφανίζονται όλο και περισσότεροι άνθρωποι που σέβονται ισάξια το κάθε φύλο.

Φωτογραφία / Τζίνα Σκανδάμη

Μ.Α: «Σε πολλές περιπτώσεις έχω αισθανθεί πως η γνώμη μου μετράει λιγότερο, επειδή είμαι γυναίκα. Νομίζω πως όλες μας έχουμε μάθει συνειδητά ή ασυνείδητα διάφορα τεχνάσματα για να μιλάμε και να μας ακούνε. Αισθάνομαι, ωστόσο, πως σιγά - σιγά εμφανίζονται όλο και περισσότεροι άνθρωποι που σέβονται ισάξια το κάθε φύλο».

• Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή σας που λειτούργησε σαν προσωπικός σεισμός και τελικά σας οδήγησε κάπου καλύτερα;

Ε.Μ: Φυσικά και έχω περάσει από προσωπικούς «σεισμούς», όπως όλοι οι άνθρωποι. Νομίζω ότι αυτές οι στιγμές είναι κομμάτι της ζωής μας, άλλες φορές μας δυσκολεύουν, άλλες φορές μας αλλάζουν και τελικά μας διαμορφώνουν. Το θέμα είναι τι κάνεις μετά, πώς προχωράς και τι κρατάς από αυτές τις εμπειρίες.

Μ.Α: Αν γλιτώσεις από ένα σεισμό συνήθως θα σου μάθει κάτι σημαντικό για τη ζωή. Αρκεί να τη γλιτώσεις.

• Τι σας δίνει ελπίδα σήμερα;

Ε.Μ: Μου δίνει ελπίδα η ίδια η ζωή. Το ότι, ακόμα και μέσα στις δύσκολες περιόδους, τα πράγματα συνεχίζουν να κινούνται και ποτέ δεν ξέρεις τι μπορεί να έρθει μετά.

Μ.Α: Οι άνθρωποι που είναι πιο γενναιόδωροι και αστείοι από εμένα.

Φωτογραφία / Τζίνα Σκανδάμη

• Στα δύσκολα, τι ψιθυρίζετε στο παιδί μέσα σας;

Ε.Μ: Δεν ξέρω αν μιλάω σε κάποιο «παιδί μέσα μου». Νομίζω ότι απλώς συνεχίζω. Η ζωή έχει δύσκολες και εύκολες περιόδους, και το θέμα είναι να περνάς από τη μία στην άλλη κρατώντας όσο μπορείς την ισορροπία σου και το χιούμορ σου

Μ.Α: Σήκω Μάρτζι και θα σου πάρω παγωτό.

Φωτογραφίες: Τζίνα Σκανδάμη

Βρες εδώ εισιτήρια για την παράσταση «Ο Σεισμός στη Χιλή» στο ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας

Βρες εδώ πληροφορίες για τις παραστάσεις στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στην Αθήνα