Υπάρχουν γυναίκες που φορούν ρούχα και υπάρχουν γυναίκες που δημιουργούν εικόνες που αντέχουν στον χρόνο. Η Μελίνα Μερκούρη ανήκει ξεκάθαρα στις δεύτερες. Πολύ πριν η έννοια του Greek Chic γίνει τάση, η Μελίνα το έκανε πράξη. Με τα ξανθά, σχεδόν ατημέλητα μαλλιά της, τα pencil φορέματα, τα μαντήλια και τα χρυσά κοσμήματα δημιούργησε μια προσωπική αισθητική, που σήμερα αναγνωρίζεται ως η επιτομή του Greek Chic.
Η ηθοποιός, η σταρ, η αγωνίστρια, η πολιτικός, το style icon της Μεσογείου, που έφυγε σαν σήμερα, στις 6 Μαρτίου του 1994, δεν ακολουθούσε τις τάσεις της μόδας. Η προσωπικότητα της ήταν ικανή να επιβάλλει στη μόδα να την ακολουθήσει. Στις δημόσιες εμφανίσεις της επέλεγε συχνά απλά εφαρμοστά φορέματα με βαθύ ντεκολτέ, αρχαιοελληνικές γραμμές και υφάσματα, μεγάλα χρυσά κοσμήματα, έντονο μαύρο eyeliner και μαλλιά χτενισμένα χαλαρά. Το στιλ της δεν ήταν ποτέ περίπλοκο, όμως η εικόνα της έμενε αξέχαστη.
“Δεν θέλω να θυμούνται το ρούχο” είχε κάποτε εξηγήσει. “Θέλω να θυμούνται εμένα”.
Η αισθητική της απλότητας
Αγαπούσε ιδιαίτερα τα κοσμήματα, τα χρυσά σκουλαρίκια, τους κρίκους και τα βραχιόλια, με έμπνευση από την αρχαία Ελλάδα. Χωρίς καν να το επιδιώξει, προώθησε διεθνώς την αισθητική της αυθεντικής, ανεπιτήδευτης και διαχρονικής κομψότητας, που αργότερα χαρακτήρισε το Greek Chic.
Οι εμφανίσεις της ακόμα και σήμερα δεν μοιάζουν ρετρό. Οι πένσιλ φούστες και τα φορέματα με την τονισμένη μέση, τα ανδρόγυνα κοστούμια, τα κλασικά φορέματα υψηλής ραπτικής, τα μαντήλια, τα καπέλα, οι μαρινιέρες και τα κάπρι παντελόνια ήταν βασικά κομμάτια του στιλ της, που συνεχίζει να αποτελεί πηγή έμπνευσης για σημερινούς δημιουργούς.
Η Μελίνα δεν υπήρξε μούσα ενός σχεδιαστή, αλλά μιας ολόκληρης αισθητικής. Ήξερε πώς να ποζάρει σαν μοντέλο με δημιουργίες Dior ή της αγαπημένης της Ντένης Βαχλιώτη, αλλά κατέκτησε τον κόσμο ξυπόλητη, με τζιν και καρό πουκάμισο, δεμένο ανέμελα στη μέση της -όπως στο εξώφυλλο του αμερικανικού περιοδικού Life την εποχή που έπαιζε το “Ilya Darling” στο Broadway.
Η Μελίνα στο σινεμά
Tο 1955 η Μελίνα γίνεται η “Στέλλα”, ένα αειθαλές σύμβολο της εκρηκτικής και ανυπότακτης γυναίκας. Ως τραγουδίστρια, εμφανίζεται με θηλυκά φορέματα με ανοιχτή πλάτη, βαθύ ντεκολτέ ή φούστες με έμφαση στη μέση, εφαρμοστά ζιβάγκο, απλά μαλλιά και σκούρα χείλη.
Στο “Ποτέ την Κυριακή” (1960) γίνεται η Ίλια και κατακτά τον κόσμο. Ξυπόλητη με μια ρόμπα ή με ένα απλό μαύρο φόρεμα με βαθύ ντεκολτέ, στενές φούστες έντονο eyeliner, κρίκους, αχτένιστα μαλλιά, νότες του Χατζιδάκι και πάθος που ξεχειλίζει από την οθόνη.
Στη “Φαίδρα” (1962) με τον Άντονι Πέρκινς γίνεται η αριστοκρατική πλούσια με τα ακριβά κοσμήματα, τα μεγάλα γυαλιά ηλίου, τα τουρμπάν, τα καφτάνια και τις δημιουργίες υψηλής ραπτικής του οίκου Dior, όπως το λευκό βραδινό φόρεμα ή το ανδρόγυνο all time classic look με το ναυτικό κοστούμι, που φορεμένο από τη Μελίνα, όρισε το σικ της Μεσογείου.
Οι εικόνες της χαρακτήρισαν το ευρωπαϊκό jet set style της εποχής, συνδυάζοντας την υψηλή ραπτική με την ευρωπαϊκή κινηματογραφική αισθητική και την ισχυρή προσωπικότητα της ηθοποιού, που δεν φορούσε απλώς τα ρούχα, αλλά τα έκανε μέρος της δραματικής ταυτότητας του χαρακτήρα.
Στο “Top Kapi” (1964) η διεθνής πια Ελληνίδα ντύνεται “κλέφτρα” πολύτιμων λίθων στα ροζ, με ταγιέρ, καπέλα, έντονα χρώματα και τέλεια εναρμονισμένα -matchy matchy- αξεσουάρ κι είναι ανέμελα σέξι και σοφιστικέ, με έντονη μεσογειακή αύρα και μια θηλυκότητα, που δεν χρειάζεται να υπερβάλλει.
Η Μελίνα στο κόκκινο χαλί
Οι εμφανίσεις της σε διεθνείς διοργανώσεις είχαν πάντα μια ιδιαίτερη ταυτότητα. Το 1955 στις Κάννες η Μελίνα κάνει θραύση με κρεμ χρυσαφί μεσάτο φόρεμα και ασορτί μακριά κάπα, αλλά χάνει στο νήμα το βραβείο πρώτου γυναικείου ρόλου για τη “Στέλλα”. Δέχεται την ήττα της σαν… Μελίνα. Στη δεξίωση της απονομής σηκώνει τον Μιχάλη Κακογιάννη για να χορέψουν, λέγοντας: “Έτσι, για να τους δείξουμε…”.
Tο 1960, όμως, όλα τα φώτα είναι στραμμένα επάνω της. Στην πρεμιέρα του “Ποτέ την Κυριακή” εμφανίζεται στο πλευρό του Ντασέν με κλασικό, μαύρο φόρεμα, υψηλής ραπτικής, έντονα χρυσά κοσμήματα κι αξεσουάρ. Λαμπερή και ταυτόχρονα ανεπιτήδευτη, ήταν απλώς αδύνατο να την αγνοήσει κανείς.
Στο θρυλικό ελληνικό πάρτι που ακολουθεί τη βράβευση της, φορά μακρύ εφαρμοστό φόρεμα, που αφήνει ακάλυπτη την πλάτη και διδάσκει σε όλο το star system της εποχής τι σημαίνει ελληνική κομψότητα και τι θα πει “κέφι”. Σύμφωνα με τα αρχεία του φεστιβάλ, ήταν μία από τις πιο φωτογραφημένες προσωπικότητες της χρονιάς.
Η Μελίνα σε δρόμους και πλατείες
Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, η Μελίνα Μερκούρη ταξιδεύει σε όλη την Ευρώπη, ντυμένη με σκούρα παλτό, μεγάλα κασκόλ και γυαλιά ηλίου. Συμμετέχει σε διαδηλώσεις κι αντιδικτατορικές εκδηλώσεις, δίνει συνεντεύξεις, φωνάζει και τραγουδά ενάντια στο καθεστώς των Συνταγματαρχών.
Όταν της αφαιρείται η ελληνική ιθαγένεια, δίνει συνέντευξη Τύπου, ντυμένη στα μαύρα, με φυσικά μαλλιά και μακιγιάζ, όπου λέει το ιστορικό: “Γεννήθηκα Ελληνίδα και θα πεθάνω Ελληνίδα. Ο κ. Παττακός και οι άνθρωποι του γεννήθηκαν φασίστες και θα πεθάνουν φασίστες”.
Εμβληματική θεωρείται η εμφάνιση της σε μία από τις μεγαλύτερες αντιδικτατορικές συγκεντρώσεις στην πλατεία Τραφάλγκαρ στο Λονδίνο (1970) με απλό, πλεκτό φόρεμα με στενή μέση, στο χρώμα της φλόγας. Ο βρετανικός Τύπος την περιέγραψε ως την απόλυτη εικόνα “της λαμπερής σταρ, που εξελίσσεται σε σύμβολο της πολιτικής”.
Το Greek Chic ως πολιτιστική δήλωση
Η αισθητική της Μελίνας Μερκούρη δεν ήταν απλώς θέμα μόδας. Ήταν μέρος μιας ευρύτερης στάσης ζωής απέναντι στα πράγματα. Πίστευε με πάθος ότι η Ελλάδα μπορούσε να είναι σύγχρονη, χωρίς να χάνει την ταυτότητά της κι έδειχνε με την απλή της παρουσία πώς ο συνδυασμός μπορεί να γίνει ακαταμάχητος.
Έμεινε πιστή στο “δόγμα” του greek chic, της κομψότητας που δεν χρειάζεται επιβεβαίωση και από όταν ανέλαβε τη θέση της Υπουργού Πολιτισμού το 1981 και ξεκίνησε τον αγώνα για τα γλυπτά του Παρθενώνα. Η παρουσία της, απλή αλλά δυναμική, με κύρος αλλά χωρίς επιτήδευση, είχε την ίδια δύναμη με τις κινηματογραφικές εμφανίσεις της.
Ως Υπουργός Πολιτισμού, διατήρησε το προσωπικό της στυλ με τις απλές μίντι φούστες, τα φαρδιά μεταξωτά πουκάμισα, τα ανδρόγυνα σακάκια, τα κοστούμια και τα χρυσά σκουλαρίκια. Χαρακτηριστική η εμφάνιση της το 1983 στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Λονδίνου, όπου συνάντησε τον υπεύθυνο του Βρετανικού Μουσείου, Ντέιβιντ Ουίλσον και χωρίς πολλές περιστροφές του είπε μπροστά στις κάμερες: “Θέλω πίσω τα γλυπτά μου”.
Παρέμεινε πιστή στην greek chic αισθητική της, στις απλές γραμμές που στόλιζε με μαντήλια και σκουλαρίκια μέχρι τις τελευταίες δημόσιες εμφανίσεις της. Σε όλη τη διάρκεια της πορείας της στην τέχνη, στον πολιτισμό, στην πολιτική, η εικόνα της στάθηκε αυθεντική και αναγνωρίσιμη, χωρίς να ακολουθεί τάσεις και κανόνες. Πριν ακόμη η μόδα ανακαλύψει τον όρο “Greek Chic”, η Μελίνα Μερκούρη είχε ήδη δείξει πώς μπορεί να μοιάζει: ένα εφαρμοστό φόρεμα, χρυσά κοσμήματα, φυσικά μαλλιά και μια προσωπικότητα αρκετά ισχυρή, ώστε να κάνει την απλότητα να δείχνει iconic.