Κλειτοριδεκτομή: Η Ιατρική Σχολή Αθηνών δίνει μάχη για να σωθούν τα κορίτσια στο Σουδάν

Αν σου έλεγα ότι το 2026 4 εκατομμύρια κορίτσια, πολλά εκ των οποίων είναι κάτω των 5 ετών, κινδυνεύουν να υποβληθούν σε ακρωτηριασμό των γεννητικών τους οργάνων (ΑΓΓΟ), τι θα σκεφτόσουν; Ότι μιλάω για σενάριο επιστημονικής φαντασίας ή ότι αναφέρομαι σε στατιστικά στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας; Δυστυχώς, η σωστή απάντηση είναι η δεύτερη, όσο κι αν δεν θέλουμε να το πιστέψουμε. Μάλιστα, αν συνεχιστούν οι τρέχουσες τάσεις, 22,7 εκατομμύρια επιπλέον κορίτσια θα επηρεαστούν από την τακτική της κλειτοριδεκτομής έως το 2030.

Ο ακρωτηριασμός των γυναικείων γεννητικών οργάνων (ΑΓΓΟ), γνωστός και ως «γυναικεία περιτομή», είναι μια επεμβατική, ιατρικά περιττή πρακτική που μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή μιας γυναίκας. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία του ΠΟΥ για το 2026, πάνω από 230 εκατομμύρια κορίτσια και γυναίκες που ζουν σήμερα, έχουν υποβληθεί σε ακρωτηριασμό των γεννητικών τους οργάνων. Κι αυτό, είναι κατάφορη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είναι έλεγχος πάνω στο γυναικείο σώμα. Είναι κάτι για το οποίο δεν υπάρχει καμία ιατρική, πολιτιστική ή ηθική δικαιολογία. Απλά, πρέπει να εξαλειφθεί.

LIFE NOW

Στη Σενεγάλη υπάρχουν τα «σχολεία για συζύγους», όπου οι άνδρες εκπαιδεύονται για τα δικαιώματα των γυναικών

Ακρωτηριασμός Γυναικείων Γεννητικών Οργάνων: Η Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ σε μια αποστολή ζωής στο Σουδάν

Σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, η παγκόσμια κοινότητα τιμά τη Διεθνή Ημέρα Μηδενικής Ανοχής στον Ακρωτηριασμό των Γυναικείων Γεννητικών Οργάνων (ΑΓΓΟ). Η σημερινή μέρα δεν είναι μια «γιορτή», αλλά μια κραυγή αφύπνισης για μια πρακτική που στερεί από τις γυναίκες και τα κορίτσια το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση του σώματός τους. Αν και η κλειτοριδεκτομή, και άλλες μορφές ΑΓΓΟ, θεωρούνται παράνομες σε πολλές χώρες, οι ρίζες τους είναι τόσο βαθιές που η νομοθεσία από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται παιδεία, ενημέρωση και επιστημονική παρέμβαση μέσα στην καρδιά του προβλήματος.

Σε αυτήν ακριβώς την προσπάθεια, η Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) δηλώνει παρούσα με έναν τρόπο ουσιαστικό και πρωτοποριακό. Μέσα από το πρόγραμμα HEAL-FGM, υπό τον συντονισμό του Καθηγητή Χειρουργικής κ. Εμμανουήλ Πικουλή και του ΠΜΣ «Παγκόσμια Υγεία και Ιατρική των Καταστροφών», η ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα «ταξιδεύει» μέχρι το Σουδάν. Ο στόχος; Να ενδυναμωθεί η Ανώτατη Εκπαίδευση σε μια χώρα που μαστίζεται από μία από τις σοβαρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις στον κόσμο, ώστε οι αυριανοί γιατροί και επιστήμονες στο Σουδάν να γίνουν οι ίδιοι η ασπίδα προστασίας για τα κορίτσια της πατρίδας τους. Το έργο HEAL-FGM, που χρηματοδοτείται από το Erasmus+, ενώνει το ΕΚΠΑ με τέσσερα κορυφαία πανεπιστήμια του Σουδάν, την Ιταλία και ερευνητικούς φορείς (όπως το ReadLab), δημιουργώντας μια διεθνή «αλυσίδα» γνώσης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Πώς όμως υλοποιείται ένα τέτοιο έργο σε μια χώρα βιώνει ανθρωπιστική κρίση και πώς η τεχνογνωσία αυτή επιστρέφει στην Ελλάδα για να βοηθήσει τις γυναίκες πρόσφυγες που ζουν ανάμεσά μας; Με αφορμή τη σημερινή παγκόσμια ημέρα, μιλήσαμε με τον κ. Εμμανουήλ Πικουλή, Καθηγητή Χειρουργικής στην Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ και την Ελένη-Παναγιώτα (Έλντα) Στούπα, MSc, Κοινωνική Επιστημόνισσα, Επιστημονική Συνεργάτιδα, ΠΜΣ «Παγκόσμια Υγεία -Ιατρική των Καταστροφών» Ιατρική Σχολή,(ΕΚΠΑ) για να μας απαντήσουν σε καίρια ερωτήματα.

Ποιο ήταν το βασικό κίνητρο για τη δημιουργία του project HEAL-FGM;

- Εμμανουήλ Πικουλής

Το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, και ειδικά η Ιατρική Σχολή και το ΠΜΣ «Παγκόσμια Υγεία – Ιατρική των Καταστροφών», Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ, που έχω την τιμή να συντονίζω, διαθέτουν μακρά εμπειρία και διεθνή αναγνώριση στον τομέα της ανθρωπιστικής ιατρικής και της εκπαίδευσης σε χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου, μέσα από πληθώρα διεπιστημονικών έργων στην Αφρική και την Ασία, με τη σταθερή υποστήριξη των Πρυτανικών Αρχών.

Το έργο HEAL-FGM γεννήθηκε από την ανάγκη να συμβάλουμε ουσιαστικά στην προαγωγή της υγείας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών στο Σουδάν, αντιμετωπίζοντας επιβλαβείς παραδοσιακές πρακτικές μέσω της ανώτατης εκπαίδευσης, της ανάπτυξης καινοτόμων προγραμμάτων σπουδών, της ενδυνάμωσης του ακαδημαϊκού προσωπικού και των φοιτητών και της ενεργού εμπλοκής των τοπικών κοινοτήτων.

Η επιλογή του Σουδάν δεν ήταν τυχαία. Πρόκειται για μια χώρα που βιώνει μία από τις σοβαρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις παγκοσμίως, με τον ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων να αποτελεί ένα από τα πιο επώδυνα και διαχρονικά προβλήματα δημόσιας υγείας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

- Ελένη Παναγιώτα Στούπα

Το βασικότερο κίνητρο για τη δημιουργία του προγράμματος HEAL-FGM ήταν η ανάγκη να αντιμετωπιστεί το εκτεταμένο πρόβλημα του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM) στο Σουδάν.

Πρόκειται για μια πρακτική που παραμένει εξαιρετικά διαδεδομένη, επηρεάζοντας περίπου το 87% των γυναικών και κοριτσιών ηλικίας 15–49 ετών, παρά την επίσημη ποινικοποίησή της το 2020.

Η συνέχιση της πρακτικής οφείλεται σε ένα συνονθύλευμα παραγόντων: Βαθιά ριζωμένες κοινωνικοπολιτισμικές αντιλήψεις, έλλειψη ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, καθώς και αδύναμους μηχανισμούς εφαρμογής του νόμου. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ένα από τα πιο κρίσιμα κενά που εντοπίστηκαν είναι η απουσία δομημένης εκπαίδευσης για την πρόληψη του FGM στα σουδανικά πανεπιστήμια.

Σε αντίθεση με το Σουδάν, χώρες όπως η Κένυα και η Ουγκάντα έχουν προχωρήσει σημαντικά στην ενσωμάτωση της πρόληψης του FGM στα πανεπιστημιακά προγράμματα σπουδών, δημιουργώντας εκπαιδευτικά και ερευνητικά μοντέλα που συνδέουν τη γνώση με την κοινωνική αλλαγή. Το HEAL-FGM γεννήθηκε ακριβώς για να γεφυρώσει αυτό το κενό στο Σουδάν, τοποθετώντας τα πανεπιστήμια στο επίκεντρο της πρόληψης και της αλλαγής.

Με ποιον τρόπο υλοποιείται στην πράξη ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα Erasmus+ κάτω από τόσο δύσκολες συνθήκες; Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η κοινοπραξία στην επικοινωνία και τη συνεργασία με τα τοπικά πανεπιστήμια;

- Εμμανουήλ Πικουλής

Η υλοποίηση βασίζεται στην αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και καινοτόμων εκπαιδευτικών μεθόδων, αναδεικνύοντας τον κοινωνικό και ανθρωπιστικό ρόλο των τεχνολογιών αιχμής. Το ΕΚΠΑ πρωτοστατεί στη δημιουργία των HEAL Action Hubs, ψηφιακών κόμβων μάθησης και συνεργασίας. Παράλληλα, συνεργαζόμαστε στενά με τοπικά πανεπιστήμια και εταίρους, οι οποίοι λειτουργούν ως γέφυρες, διασφαλίζοντας τη συνέχεια του έργου ακόμη και σε συνθήκες σοβαρής αστάθειας. Επιπλεον το Erasmus+ ως πρόγραμμα προάγει τη διεθνή συνεργασία, την ανταλλαγή γνώσεων και την εκπαιδευτική και πολιτισμική σύζευξη της ΕΕ με τον υπόλοιπο κόσμο, με ιδιαίτερη έμφαση στις χώρες της Αφρικανικής Ηπείρου.

- Ελένη Παναγιώτα Στούπα

Η ανθρωπιστική κρίση στο Σουδάν καθιστά την υλοποίηση ενός ευρωπαϊκού προγράμματος όχι μόνο απαιτητική, αλλά βαθιά ανθρώπινη και ουσιαστική. Σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας και αστάθειας, το HEAL-FGM προχωρά με ευελιξία, επιμονή και μια συλλογική αίσθηση ευθύνης, φέρνοντας κοντά εταίρους από διαφορετικές χώρες και πολιτισμούς, ενωμένους από έναν κοινό σκοπό: Την εξάλειψη του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων και την προώθηση της αξιοπρέπειας και της υγείας των γυναικών.

Η απουσία σταθερών συνθηκών στο πεδίο και οι συνεχείς προκλήσεις στην καθημερινή λειτουργία των πανεπιστημίων κατέστησαν αναγκαία την ανάπτυξη ενός υβριδικού μοντέλου υλοποίησης, βασισμένου στην εξ αποστάσεως συνεργασία, τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και πλατφορμών, καθώς και στην προσαρμογή του εκπαιδευτικού υλικού στις ανάγκες και τους περιορισμούς των τοπικών εταίρων. Ταυτόχρονα, οι τοπικές ομάδες υλοποίησης των Πανεπιστημίων λειτουργούν ως κρίσιμος σύνδεσμος με την κοινωνία, κρατώντας ζωντανό τον παλμό του έργου ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.

© Unsplash

Με ποιον τρόπο ένα ακαδημαϊκό πρόγραμμα μπορεί να επηρεάσει τις αντιλήψεις εκτός πανεπιστημίου, ώστε οι αυριανοί επιστήμονες της χώρας να γίνουν φορείς μιας ομαλής κοινωνικής αλλαγής;

- Εμμανουήλ Πικουλής

Το ΕΚΠΑ λειτουργεί ως θεσμικός καταλύτης, συνδέοντας την ακαδημαϊκή γνώση με την επιβίωση και την αξιοπρέπεια των πληθυσμών σε τρίτες χώρες, επενδύοντας στρατηγικά στη βελτίωση ικανοτήτων (capacity building). Μέσα από διεπιστημονικά προγράμματα και το μοντέλο Triple Helix (Ακαδημία–Πολιτεία–Κοινωνία), οι φοιτητές εκπαιδεύονται ώστε να μεταφέρουν τεκμηριωμένη γνώση στις κοινότητές τους. Όταν τοπικοί επαγγελματίες –γιατροί, νομικοί, κοινωνικοί επιστήμονες– εξηγούν επιστημονικά τους κινδύνους, η κοινωνική αποδοχή της πρακτικής τίθεται σε ουσιαστική αμφισβήτηση από τις ίδιες τις τοπικές κοινωνίες.

Παράλληλα, αυτή η εξωστρέφεια της Ιατρικής Σχολής επιστρέφει προστιθέμενη αξία και στην Ελλάδα, μια πλέον πολυπολιτισμική κοινωνία, ενισχύοντας την ικανότητα των Ελλήνων γιατρών να φροντίζουν μετακινούμενους πληθυσμούς με σύνθετες σωματικές και ψυχικές ανάγκες.

- Ελένη Παναγιώτα Στούπα

Ένα τέτοιο ερευνητικό πρόγραμμα μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο, όχι μόνο εντός των πανεπιστημιακών αιθουσών αλλά και στις ευρύτερες τοπικές κοινότητες. Η ενσωμάτωση της πρόληψης του FGM και της έμφυλης ισότητας στα πανεπιστημιακά προγράμματα σπουδών συμβάλλει στην καλλιέργεια κοινωνικής συνείδησης στους φοιτητές και τις φοιτήτριες, που είναι οι αυριανοί γιατροί, δικηγόροι, εκπαιδευτικοί και ηγέτες κοινοτήτων. Μαθαίνοντας να αναγνωρίζουν το FGM ως μορφή έμφυλης βίας και παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αποκτούν τα εργαλεία να το αντιμετωπίσουν με τεκμηριωμένο, ευαίσθητο και αποτελεσματικό τρόπο.

Παράλληλα, το πρόγραμμα ενθαρρύνει την άμεση σύνδεση των πανεπιστημίων με τις τοπικές κοινότητες μέσα από εκπαιδευτικές δράσεις, εκστρατείες ενημέρωσης και συνεργασίες με κοινωνικούς φορείς, σπάζοντας τη σιωπή και το ταμπού που περιβάλλει την πρακτική.

Ταυτόχρονα, μέσα από την παραγωγή επιστημονικής έρευνας, και τεκμηριωμένων προτάσεων πολιτικής, τα πανεπιστήμια ενισχύουν τη δημόσια συζήτηση γύρω από το FGM, προσφέροντας δεδομένα που μπορούν να επηρεάσουν τους τοπικούς θεσμούς. Με αυτό τον τρόπο, διαμορφώνεται ένας πολυεπίπεδος μηχανισμός αλλαγής που πλανάται από τη διδασκαλία και την ευαισθητοποίηση, μέχρι την επαγγελματική πρακτική και τη θεσμική παρέμβαση.

Δεδομένης της πολιτικής αστάθειας που επικρατεί στο Σουδάν, πώς θωρακίζεται η βιωσιμότητα ενός τριετούς προγράμματος Erasmus+; Υπάρχουν δικλείδες ασφαλείας ώστε η γνώση και οι νέες δομές να παραμείνουν ενεργές και μετά τη λήξη της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης;

- Εμμανουήλ Πικουλής

Τα νέα μαθήματα εντάσσονται επίσημα στα προγράμματα σπουδών των πανεπιστημίων, δημιουργούνται HEAL Action Hubs εντός των ΑΕΙ και αναπτύσσονται Ανοικτοί Εκπαιδευτικοί Πόροι (OERs).

Έτσι, η γνώση και οι δομές παραμένουν ενεργές και μετά τη λήξη της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συνεργασία με τα τοπικά πανεπιστήμια, μιά και ενισχύουν τη διασύνδεση με τις τοπικές κοινότητες.

- Ελένη Παναγιώτα Στούπα

Από την αρχή, το HEAL-FGM στηρίχθηκε στην τοπική ιδιοκτησία του έργου. Τα πανεπιστήμια του Σουδάν δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως φορείς εφαρμογής, αλλά συμμετέχουν ενεργά στον σχεδιασμό, την υλοποίηση και την προσαρμογή των δράσεων στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.

Αυτό εξασφαλίζει βαθύτερη σύνδεση με τις κοινότητες και ενισχύει τη βιωσιμότητα, όχι μόνο θεσμικά αλλά και πολιτισμικά.

Καθοριστικό ρόλο παίζει και η εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού, μέσα από προγράμματα «train-the-trainer» που δημιουργούν μια κρίσιμη μάζα εκπαιδευτών, στελεχών και φοιτητών με τη γνώση και την ικανότητα να συνεχίσουν την προσπάθεια, ακόμη και χωρίς εξωτερική χρηματοδότηση. Παράλληλα, καταβάλλεται προσπάθεια να ενταχθεί το περιεχόμενο του HEAL-FGM —που αφορά την πρόληψη του FGM και την έμφυλη βία— στα επίσημα πανεπιστημιακά προγράμματα σπουδών, ώστε να αποκτήσει μόνιμη θέση στην εκπαίδευση των μελλοντικών επαγγελματιών.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών και τη δημιουργία ανοικτού εκπαιδευτικού υλικού, ώστε η γνώση να είναι διαθέσιμη και αξιοποιήσιμη μακροπρόθεσμα, ακόμη και σε συνθήκες περιορισμένων πόρων ή κρίσεων. Παράλληλα, η δικτύωση με διεθνείς οργανισμούς, ΜΚΟ και τοπικούς φορείς δημιουργεί ένα υποστηρικτικό οικοσύστημα, ικανό να ενισχύσει την προσπάθεια και μετά τη λήξη της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.

Πέρα από την ανάπτυξη καινοτόμων προγραμμάτων σπουδών, το HEAL-FGM περιλαμβάνει εργαλεία για τη διαχείριση των μακροχρόνιων επιπλοκών που αντιμετωπίζουν γυναίκες που έχουν ήδη υποστεί ακρωτηριασμό; Υπάρχει πρόβλεψη για την εκπαίδευση του ιατρικού προσωπικού και στην ψυχολογική φροντίδα αυτών των γυναικών;

- Εμμανουήλ Πικουλής

Βεβαίως. Το έργο υιοθετεί ολιστική προσέγγιση, που περιλαμβάνει:

• Εκπαίδευση στη διαχείριση μαιευτικών και χρόνιων ιατρικών επιπλοκών,
• Τραυματο-ενημερωμένη ψυχολογική φροντίδα με επίκεντρο την επιζήσασα (survivor-centered care).

- Ελένη Παναγιώτα Στούπα

Το HEAL-FGM ενσωματώνει στοχευμένες δράσεις ενίσχυσης του ιατρικού και ψυχοκοινωνικού προσωπικού, με βάση διεθνή πρότυπα φροντίδας.

Εκπαιδεύει επαγγελματίες υγείας - γιατρούς, νοσηλευτές, μαίες, στην αναγνώριση και την αντιμετώπιση των σωματικών επιπλοκών του FGM, όπως χρόνιοι πόνοι, επιπλοκές στον τοκετό, λοιμώξεις και προβλήματα στο αναπαραγωγικό ή ουροποιητικό σύστημα.

Στόχος είναι η δημιουργία ενός πλαισίου φροντίδας που σέβεται τις ανάγκες και την αξιοπρέπεια των επιζωσών. Ταυτόχρονα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην ψυχική υγεία, που δεν αντιμετωπίζεται ως περιφερειακό, αλλά ως κεντρικό ζήτημα. Ειδικές ενότητες κατάρτισης βοηθούν το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό να αναγνωρίζει το ψυχολογικό τραύμα, να επικοινωνεί με ενσυναίσθηση και να προσφέρει υποστήριξη χωρίς στιγματισμό. Το πρόγραμμα προωθεί επίσης μια διεπιστημονική προσέγγιση, ενισχύοντας τη συνεργασία ανάμεσα σε γιατρούς, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς και νομικούς, ώστε να διαμορφωθεί ένα ολιστικό και βιώσιμο πλαίσιο στήριξης.

Με αυτόν τον τρόπο, το πρόγραμμα δεν στοχεύει μόνο στην εξάλειψη του FGM στο μέλλον, αλλά και στην αποκατάσταση της υγείας, της αυτονομίας και της αξιοπρέπειας των γυναικών που έχουν ήδη βιώσει τις συνέπειές του.

Το ζήτημα του ακρωτηριασμού δεν είναι μόνο «εκεί έξω», αλλά και ανάμεσά μας, στις κοινότητες προσφύγων και μεταναστριών στην Ελλάδα. Η τεχνογνωσία που αποκτάτε από το Σουδάν, πώς θα επιστρέψει πίσω στην Ελλάδα για να στηρίξει τις γυναίκες που ζουν στη χώρα μας και κουβαλούν αυτό το τραύμα;

- Εμμανουήλ Πικουλής

Η εμπειρία αξιοποιείται για την εκπαίδευση Ελλήνων επαγγελματιών υγείας και κοινωνικών υπηρεσιών, ενισχύοντας την πολιτισμική επάρκεια και τη δυνατότητα υποστήριξης διαφορετικών πληθυσμών που βιώνουν στη χώρα μας.

- Ελένη Παναγιώτα Στούπα

Πολλές γυναίκες ζουν στη χώρα μας κουβαλώντας αυτό το τραύμα, συχνά χωρίς επαρκή πρόσβαση σε ευαισθητοποιημένες υπηρεσίες υγείας και φροντίδας. Η εμπειρία και η τεχνογνωσία που αποκτά το HEAL-FGM μέσα από τη δράση του στο Σουδάν μπορούν και πρέπει να επιστρέψουν στην Ελλάδα.

Μέσα από την υλοποίηση του προγράμματος ανοίγει ο δρόμος για την παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού και οδηγών καλής πρακτικής, που μπορούν να αξιοποιηθούν σε πανεπιστήμια, δημόσιες υπηρεσίες, ΜΚΟ και τοπικές κοινότητες. Μια τέτοια πρωτοβουλία, σαφέστατα συμβάλλει στην ανάπτυξη ενός δημόσιου διαλόγου γύρω από το FGM στην Ελλάδα, αντιμετωπίζοντάς το όχι ως ξένο ή περιθωριακό ζήτημα, αλλά ως πραγματικότητα που απαιτεί γνώση, ευαισθησία και συλλογική ευθύνη.

Η τεχνογνωσία που παράγεται δεν εξάγεται απλώς προς τον παγκόσμιο Νότο, επιστρέφει εμπλουτισμένη, με σκοπό να στηρίξει ζωές και εδώ, ενισχύοντας την ικανότητα της χώρας να προστατεύσει κάθε γυναίκα, ανεξαρτήτως καταγωγής, από τη σιωπή, την αορατότητα και τη βία.

Η κλειτοριδεκτομή συχνά οδηγεί σε επιπλοκές στον τοκετό ή μολύνσεις. Μπορούμε να ποσοτικοποιήσουμε το όφελος για το σύστημα υγείας μιας χώρας αν καταφέρει να εκμηδενίσει αυτή την πρακτική;

- Εμμανουήλ Πικουλής

Ναι. Η εξάλειψη του ΑΓΓΟ οδηγεί σε:

• μείωση επιπλοκών στον τοκετό,
• λιγότερες λοιμώξεις και χειρουργικές παρεμβάσεις,
• και χαμηλότερο κόστος μακροχρόνιας φροντίδας.
• Η πρόληψη έχει μετρήσιμο οικονομικό και υγειονομικό όφελος για κάθε σύστημα υγείας.

- Ελένη Παναγιώτα Στούπα

Η εκμηδένιση του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων, και ειδικότερα της κλειτοριδεκτομής, θα είχε σημαντικά και μετρήσιμα οφέλη για το σύστημα υγείας κάθε χώρας. Δεν πρόκειται μόνο για μια πράξη ηθικής αποκατάστασης και κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά και για μια ουσιαστική, στρατηγική επένδυση στη δημόσια υγεία.

Οι γυναίκες που έχουν υποστεί FGM διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών κατά τον τοκετό, όπως παρατεταμένος και επώδυνος τοκετός, αιμορραγίες, ανάγκη για καισαρική τομή και, σε πολλές περιπτώσεις, απώλεια του νεογνού.

Οι καταστάσεις αυτές συνεπάγονται όχι μόνο ανθρώπινο πόνο, αλλά και αυξημένα κόστη για τα εθνικά συστήματα υγείας: Περισσότερες μέρες νοσηλείας, ανάγκη για επεμβάσεις, υψηλότερη κατανάλωση ιατρικών πόρων και επιβάρυνση του ήδη πιεσμένου προσωπικού.

Πέρα από τις μαιευτικές επιπλοκές, πολλές γυναίκες με ιστορικό FGM υποφέρουν από χρόνιους πόνους, συχνές λοιμώξεις, προβλήματα στο ουροποιητικό και αναπαραγωγικό σύστημα, αλλά και από βαθιά ψυχολογικά τραύματα, όπως μετατραυματικό στρες, άγχος, κατάθλιψη και διαταραχές στη σεξουαλική και προσωπική ζωή. Η αντιμετώπιση αυτών των συνεπειών απαιτεί μακροχρόνια και συχνά εξειδικευμένη φροντίδα, γεγονός που επιβαρύνει το σύστημα υγείας τόσο οικονομικά όσο και λειτουργικά.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η παγκόσμια εξάλειψη του FGM μέχρι το 2030 θα μπορούσε να οδηγήσει σε εξοικονόμηση δισεκατομμυρίων δολαρίων σε δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης.

Σε εθνικό επίπεδο, αυτό μεταφράζεται σε λιγότερες επείγουσες ιατρικές παρεμβάσεις, μείωση των επιπλοκών στον τοκετό, λιγότερες επαναλαμβανόμενες επισκέψεις, μικρότερη ανάγκη για ψυχολογική υποστήριξη και συνολική αποσυμφόρηση των δημόσιων υπηρεσιών υγείας.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Μηδενικής Ανοχής στον Ακρωτηριασμό των Γυναικείων Γεννητικών Οργάνων (ΑΓΓΟ) , ποιος είναι ο στόχος που έχετε θέσει για το τέλος αυτής της τριετίας; Πότε θα μπορούμε να πούμε ότι η παρέμβαση της Ιατρικής Σχολής της Αθήνας πέτυχε μια πραγματική αλλαγή;

- Εμμανουήλ Πικουλής

Πραγματική επιτυχία θα είναι όταν:

• Η πρόληψη του ΑΓΓΟ διδάσκεται συστηματικά,
• Τα HEAL Action Hubs λειτουργούν ενεργά,
• Η πρακτική αυτή αρχίσει να μειώνεται, επηρεάζοντας θετικά τις γυναίκες, τις οικογένειες και τις κοινότητες στο Σουδάν.

- Ελένη Παναγιώτα Στούπα

Ο στόχος για το τέλος της τριετίας είναι σαφής: η ενσωμάτωση της πρόληψης και της διαχείρισης του FGM στην καθημερινή λειτουργία των Ιατρικών Σχολών στο Σουδάν, μέσω της ένταξής του στο πρόγραμμα σπουδών και της εκπαίδευσης φοιτητών και επαγγελματιών υγείας στην αναγνώριση και υποστήριξη των επιζωσών. Η δημιουργία ανοικτού εκπαιδευτικού υλικού, καθώς και η ανάπτυξη συνεργασιών με οργανώσεις και δομές υποστήριξης μεταναστριών και προσφύγων στην Ελλάδα, αποτελούν κρίσιμες συνιστώσες αυτής της στρατηγικής.

Θα μπορούμε να μιλάμε για πραγματική αλλαγή όταν το ζήτημα του FGM δεν αποτελεί πλέον ταμπού, αλλά μέρος της βασικής εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας· όταν οι νέοι γιατροί και οι επαγγελματίες της φροντίδας γνωρίζουν πώς να σταθούν δίπλα στις γυναίκες με ενσυναίσθηση, τεκμηρίωση και σεβασμό· όταν το ελληνικό σύστημα υγείας δεν αγνοεί, δεν σιωπά και δεν φοβάται.

Η επιτυχία θα έρθει όταν το πρόβλημα του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων πάψει να είναι «αόρατο» και αντιμετωπιστεί ως αυτό που είναι — ένα κρίσιμο ζήτημα δημόσιας υγείας, ανθρώπινων δικαιωμάτων και αξιοπρέπειας — τότε η παρέμβαση θα έχει πετύχει τον πιο ουσιαστικό της στόχο.