Η ολοένα και μεγαλύτερη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά και εφήβους έχει μετατραπεί σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τους γονείς. Η ατελείωτη περιήγηση σε πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok και το YouTube, σε συνδυασμό με λειτουργίες όπως η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο και το ατελείωτο scrolling, προκαλεί έντονο προβληματισμό σχετικά με τις επιπτώσεις στην προσοχή, τον ύπνο και την ψυχική υγεία των ανηλίκων.
Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά τα σχέδια της βρετανικής κυβέρνησης να εφαρμόσει νυχτερινό περιορισμό πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για εφήβους ηλικίας 16 και 17 ετών. Σύμφωνα με την πρόταση, οι εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης θα απενεργοποιούνται αυτόματα κατά τις νυχτερινές ώρες, ενώ λειτουργίες που θεωρούνται ιδιαίτερα εθιστικές, όπως το endless scrolling και η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου, θα περιορίζονται. Στόχος είναι η ενίσχυση της συγκέντρωσης των νέων, η βελτίωση της ποιότητας του ύπνου και η ενδυνάμωση της οικογενειακής ζωής.
Την ίδια στιγμή, ειδικοί στην παιδική ψυχολογία και την ψηφιακή συμπεριφορά υπογραμμίζουν ότι η λύση δεν βρίσκεται στις αυστηρές απαγορεύσεις, αλλά στη σταδιακή διαμόρφωση υγιών συνηθειών μέσα στην οικογένεια.
Η παιδοψυχολόγος Τζέιν Γκίλμουρ επισημαίνει ότι η αλλαγή μιας καθημερινής συνήθειας δεν γίνεται από τη μία ημέρα στην άλλη. Όπως εξηγεί, οι γονείς δεν χρειάζεται να αφαιρέσουν αμέσως το κινητό ή το tablet από τα παιδιά τους, καθώς μια τόσο απότομη κίνηση μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερες αντιδράσεις.
Αντίθετα, προτείνει η οικογένεια να θέσει απλούς και σταθερούς κανόνες. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η δημιουργία ενός συγκεκριμένου σημείου στο σπίτι όπου θα τοποθετούνται όλες οι ηλεκτρονικές συσκευές όταν ολοκληρώνεται η χρήση τους, ιδιαίτερα τις βραδινές ώρες. Παράλληλα, τονίζει ότι οι σχετικές συζητήσεις πρέπει να γίνονται σε στιγμές ηρεμίας και όχι όταν υπάρχει ήδη ένταση εξαιτίας της χρήσης του κινητού.
Συνεργασία αντί για επιβολή
Η παιδοψυχολόγος Μέριχαν Μπέικερ θεωρεί ότι οι έφηβοι ανταποκρίνονται καλύτερα όταν συμμετέχουν στη διαμόρφωση των κανόνων, αντί να τους επιβάλλονται μονομερώς.
Όπως αναφέρει στο BBC, οι γονείς είναι σημαντικό να αναγνωρίζουν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν πλέον βασικό τρόπο επικοινωνίας των νέων με τους φίλους τους. Η κατανόηση αυτής της πραγματικότητας μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για έναν πιο ουσιαστικό διάλογο σχετικά με την ανάγκη εξισορρόπησης του χρόνου που αφιερώνεται στις οθόνες.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η σύμβουλος γονέων Ολίβια Έντουαρντς, η οποία υπογραμμίζει ότι η ισχυρή σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ γονέα και παιδιού αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχημένη διαχείριση της χρήσης των ψηφιακών μέσων. Η ίδια προτρέπει τους γονείς να δείχνουν ειλικρινές ενδιαφέρον για το περιεχόμενο που παρακολουθούν τα παιδιά τους, καθώς αυτό διευκολύνει την επικοινωνία και μειώνει τις συγκρούσεις.
Η χρήση των social media μπορεί να γίνει αφορμή για μάθηση
Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι ο χρόνος μπροστά στην οθόνη δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως πρόβλημα. Αντίθετα, μπορεί να αξιοποιηθεί ως ευκαιρία για την ανάπτυξη της ψηφιακής παιδείας. Οι γονείς μπορούν να συζητούν με τα παιδιά τους για τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων, για το πώς οι πλατφόρμες προσπαθούν να κρατούν τους χρήστες συνδεδεμένους όσο το δυνατόν περισσότερο, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο δημιουργούνται τα έσοδα μέσω της διαφήμισης. Εξίσου σημαντική θεωρείται η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Οι ειδικοί προτείνουν οι οικογένειες να εξετάζουν μαζί ειδήσεις, βίντεο ή αναρτήσεις, συζητώντας κατά πόσο οι πληροφορίες είναι αξιόπιστες και πώς μπορεί να επαληθευτεί η εγκυρότητά τους.
Οι γονείς αποτελούν το σημαντικότερο πρότυπο
Η συμπεριφορά των ενηλίκων παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των συνηθειών των παιδιών. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, δύσκολα μπορεί ένας γονέας να ζητήσει από το παιδί του να περιορίσει το κινητό, όταν ο ίδιος βρίσκεται συνεχώς μπροστά σε μια οθόνη.
Η Μέριχαν Μπέικερ προτείνει στους γονείς να παραδέχονται ότι και οι ίδιοι δυσκολεύονται πολλές φορές να απομακρυνθούν από το κινητό τους. Μια τέτοια ειλικρινής στάση συμβάλλει στη δημιουργία ενός πιο θετικού κλίματος συνεργασίας μέσα στην οικογένεια.
Χωρίς πανικό, αλλά με σωστή καθοδήγηση
Ο ειδικός στην ψηφιακή επικοινωνία Τόνι Σάμπσον, από το Πανεπιστήμιο του Έσεξ, καλεί τους γονείς να αποφεύγουν τον πανικό γύρω από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όπως επισημαίνει, συχνά επικρατεί η αντίληψη ότι οι εγκέφαλοι των εφήβων είναι «καταδικασμένοι» στον εθισμό, όμως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι νέοι διαθέτουν υψηλή νευροπλαστικότητα, γεγονός που σημαίνει ότι ο εγκέφαλός τους προσαρμόζεται και ανακάμπτει ευκολότερα από εκείνον των ενηλίκων. Αν και οι ψηφιακές πλατφόρμες είναι σχεδιασμένες για να αποσπούν την προσοχή των χρηστών, η σωστή χρήση της τεχνολογίας μπορεί να λειτουργήσει θετικά, ενισχύοντας τη μάθηση, την εξερεύνηση και τη δημιουργικότητα.
Οι ειδικοί καταλήγουν ότι το ζητούμενο δεν είναι η πλήρης απομάκρυνση των παιδιών από την τεχνολογία, αλλά η ανάπτυξη μιας υγιούς σχέσης μαζί της. Μέσα από τον διάλογο, τη συνεργασία, το προσωπικό παράδειγμα και τη σταδιακή υιοθέτηση ισορροπημένων συνηθειών, οι οικογένειες μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να αξιοποιούν τα ψηφιακά μέσα με τρόπο που υποστηρίζει την ανάπτυξη και την καθημερινότητά τους, χωρίς να εγκλωβίζονται στην ατελείωτη κύλιση της οθόνης.