Γιατί το κάπνισμα δείχνει να γίνεται ξανά «cool» στα social media και την pop culture

“I have an addiction, sir.” Η Carrie Bradshaw το λέει σχεδόν χαμογελώντας, με εκείνη τη γνώριμη μείξη αυτοσαρκασμού και glam που έκανε το Sex and the City να μοιάζει περισσότερο με mood παρά με σειρά. Και κάπως έτσι, για μια ολόκληρη γενιά, το τσιγάρο δεν ήταν απλώς μια κακή συνήθεια· έγινε εικόνα. Έγινε το λευκό σύννεφο καπνού πάνω από μια νυχτερινή Νέα Υόρκη, ένα Cosmopolitan στο χέρι, Manolo Blahniks στο πεζοδρόμιο και μια γυναίκα που έμοιαζε ελεύθερη, χαοτική και ακαταμάχητα cool.

SKINCARE

Ρυτίδες καπνιστή: Οι 5 πιο αποτελεσματικοί τρόποι να τις εξαφανίσεις

Ίσως γι’ αυτό το κάπνισμα επιστρέφει σήμερα τόσο έντονα στην pop culture. Όχι απαραίτητα ως καθημερινή ανάγκη, αλλά ως αισθητική. Σαν κάτι που θυμίζει τις δεκαετίες όπου όλα έμοιαζαν λιγότερο «καθαρά», λιγότερο φιλτραρισμένα και πολύ πιο κινηματογραφικά. Μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο wellness routines, green juices, pilates και productivity culture, το smoking aesthetic μοιάζει για πολλούς νέους σαν μια μορφή μικρής επανάστασης. Σαν απόδραση από την πίεση της online τελειότητας.

Και ίσως γι’ αυτό η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος, 31 Μαίου, μοιάζει σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ: γιατί το τσιγάρο δεν επιστρέφει ως συνήθεια, αλλά ως εικόνα - και οι εικόνες επηρεάζουν πολύ περισσότερο απ’ όσο συχνά πιστεύουμε.

Το “smoking aesthetic” δεν σημαίνει ότι το κάπνισμα έγινε λιγότερο βλαβερό

Η αναβίωση της εικόνας της Carolyn Bessette-Kennedy είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της επιστροφής. Η φιγούρα της -minimal slip dresses, oversized παλτό, ξανθά μαλλιά και ένα τσιγάρο στο χέρι έξω από κάποιο Manhattan apartment- έχει μετατραπεί ξανά σε obsession για τη Gen Z. Η σειρά “Love Story” του Disney+ ενίσχυσε ακόμη περισσότερο αυτή τη νοσταλγία, παρουσιάζοντας τη ζωή και την αισθητική των ‘90s μέσα από έναν σχεδόν ονειρικό φακό. Και μέσα σε αυτή την εξιδανίκευση, το τσιγάρο δεν εμφανίζεται ως εξάρτηση αλλά σαν κομμάτι του styling, σαν αξεσουάρ.

Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη νέα επιστροφή του καπνίσματος τόσο περίπλοκη, καθώς πλέον δεν προωθείται άμεσα και δεν υπάρχουν διαφημίσεις που λένε ότι το κάπνισμα είναι glamorous. Υπάρχει όμως μια ολόκληρη αισθητική κουλτούρα που το παρουσιάζει ξανά ως σύμβολο μυστηρίου, ανεξαρτησίας και coolness.

Μάλιστα, αρκετοί αναλυτές της pop culture θεωρούν πως το νέο κύμα του smoking aesthetic δεν αφορά τόσο το ίδιο το τσιγάρο, όσο μια γενικότερη ανάγκη επιστροφής σε κάτι πιο “imperfect”. Σε μια εποχή όπου τα social media μοιάζουν υπερβολικά curated και αποστειρωμένα, εικόνες celebrities που καπνίζουν σε backstage φωτογραφίες, after parties ή fashion editorials μοιάζουν πιο «αληθινές», πιο χαοτικές και πιο αντισυμβατικές. Το τσιγάρο παρουσιάζεται ξανά σαν σύμβολο αδιαφορίας, emotional distance και effortless coolness - χαρακτηριστικά που η internet κουλτούρα φαίνεται να ρομαντικοποιεί όλο και περισσότερο.

Το βλέπουμε συνεχώς σε ταινίες και σειρές. Ο Thomas Shelby στο Peaky Blinders καπνίζει σχεδόν σε κάθε σκηνή, κάνοντας το τσιγάρο μέρος της εξουσίας και της σκοτεινής γοητείας του. Ο Don Draper στο Mad Men μετατρέπει το κάπνισμα σε corporate elegance. Η Mia Wallace στο Pulp Fiction μοιάζει σχεδόν αδύνατο να υπάρξει χωρίς το τσιγάρο ανάμεσα στα δάχτυλά της. Ακόμα και πιο σύγχρονες σειρές όπως το Euphoria χρησιμοποιούν συχνά το κάπνισμα για να δώσουν στους χαρακτήρες μια εικόνα ψυχολογικού χάους και .

Και φυσικά υπάρχει η Carrie Bradshaw. Ίσως γιατί το Sex and the City δεν παρουσίαζε ποτέ το τσιγάρο σαν κάτι «σκληρό». Αντίθετα, το έντυνε με ρομαντισμό. Η Carrie κάπνιζε όταν έγραφε, όταν ερωτευόταν, όταν χώριζε, όταν αγχωνόταν. Το τσιγάρο λειτουργούσε σχεδόν σαν extension της προσωπικότητάς της. Το Vogue είχε γράψει κάποτε πως το apartment της έμοιαζε «σαν designer ashtray». Και ίσως εκεί να βρίσκεται η δύναμη της pop culture: στο ότι μπορεί να μετατρέψει μια επιβλαβή συνήθεια σε κάτι βαθιά συνδεδεμένο με την επιθυμία και τη φαντασίωση.

Σήμερα, τα social media συνεχίζουν ακριβώς αυτό. Στο TikTok και το Instagram, blurry lights, indie μουσική, grainy φίλτρα και late-night edits παρουσιάζουν το κάπνισμα σαν μέρος μιας πιο αυθεντικής, μελαγχολικής και cinematic ζωής. Celebrities όπως η Bella Hadid, η Dua Lipa, η Kate Moss και η Charli XCX εμφανίζονται συχνά να καπνίζουν σε editorials ή paparazzi φωτογραφίες, ενώ ολόκληρα Instagram accounts είναι αφιερωμένα αποκλειστικά σε “celebrities smoking”. Το τσιγάρο έχει γίνει ξανά visual statement.

Το πρόβλημα όμως είναι ότι η εικόνα αυτή αφαιρεί σχεδόν ολοκληρωτικά την πραγματικότητα. Γιατί πίσω από την αισθητική εξακολουθεί να υπάρχει η ίδια εξάρτηση, η νικοτίνη, οι συνέπειες. Καρκίνος, καρδιαγγειακά νοσήματα, αναπνευστικά προβλήματα, πρόωρη γήρανση, βλάβες στον οργανισμό. Τίποτα από αυτά δεν έγινε πιο «soft» επειδή το κάπνισμα φωτογραφίζεται ξανά όμορφα.

Και αυτό είναι που ανησυχεί ιδιαίτερα τους ειδικούς: ότι μετά από δεκαετίες αντικαπνιστικών εκστρατειών, η πολιτισμική επιστροφή του καπνίσματος μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα είδος “backslide” για τις νεότερες γενιές. Γιατί όταν το τσιγάρο παρουσιάζεται ξανά μέσα από glamorous εικόνες, fashion campaigns και κινηματογραφικά TikToks, σταδιακά αποσυνδέεται από τον πραγματικό κίνδυνο. Κι όμως, πέρα από τον καρκίνο και τα καρδιαγγειακά νοσήματα, το κάπνισμα συνδέεται και με επιτάχυνση της βιολογικής γήρανσης, βλάβες στο DNA και γνωστική φθορά - συνέπειες που φυσικά δεν εμφανίζονται ποτέ μέσα στην “όμορφη” εκδοχή του.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη παγίδα του σύγχρονου smoking aesthetic: ότι παρουσιάζει το τσιγάρο όχι ως κάτι επικίνδυνο αλλά ως κάτι ποιητικό. Σαν σκηνή από ταινία, σαν editorial μόδας, σαν έναν τρόπο να δείχνεις λίγο πιο sad, λίγο πιο cool, λίγο πιο αληθινός.

Η πραγματικότητα όμως παραμένει εντελώς διαφορετική. Γιατί όσο ωραία κι αν μοιάζει η εικόνα, όσο cinematic κι αν φαίνεται μέσα από μια οθόνη, το κάπνισμα δεν σταμάτησε ποτέ να βλάπτει σοβαρά την υγεία. Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο δύσκολο πράγμα να θυμάται κανείς όταν η pop culture ξέρει τόσο καλά πώς να κάνει ακόμα και τις πιο καταστροφικές συνήθειες να μοιάζουν όμορφες.