Άγιος Βαλεντίνος: Πώς φτάσαμε από τις χειρόγραφες επιστολές στα βίντεο στο TikTok

Στο παρελθόν, ο Άγιος Βαλεντίνος ήταν η μέρα της περίτεχνα στολισμένης κάρτας και των ρομαντικών επιστολών, που ερωτευμένα ζευγάρια αντάλλαζαν μεταξύ τους. Σήμερα, είναι ένα δημόσιο θέαμα, μια γιγαντιαία ψηφιακή online υπερπαραγωγή γεμάτη χιλιάδες κόκκινα τριαντάφυλλα και σοκολατάκια, μια παράσταση ρομαντισμού, που πασχίζει να κερδίσει την προσοχή του αλγόριθμου.

Μετά την έλευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η γιορτή των ερωτευμένων εξελίχθηκε από προσωπική σε δημόσια υπόθεση, σε μια γιορτή καταναλωτισμού, που δεν έρχεται διακριτικά. Ξεκινά εβδομάδες πριν από την 14η Φεβρουαρίου, με τη μορφή θεματικών προϊόντων στα ράφια του σούπερ μάρκετ και βίντεο στο TikTok που συγκρίνουν τα “απολύτως βασικά δώρα”.

TRUE STORIES

Οι πρώτες Ελληνίδες που διεκδίκησαν ανώτερη εκπαίδευση και οι ιστορίες τους

Η αγάπη σήμερα δεν αρκεί να βιώνεται. Θα πρέπει και να επιδεικνύεται με επιμελημένη στοργή, ασορτί εμφανίσεις, ακριβά δώρα κι άπιαστες προσδοκίες.

Κι ίσως η πίεση για έναν “τέλειο” εορτασμό της 14ης Φεβρουαρίου να μην ήταν ποτέ τόσο ισχυρή. Παράλληλα, όμως, ήδη σε δημοφιλείς πλατφόρμες όπως το TikTok, παρατηρείται μια στροφή προς την αυθεντικότητα στο περιεχόμενο αντί για τις τέλεια σκηνοθετημένες στιγμές.

Ας ρίξουμε μια σύντομη ματιά στην εξέλιξη της γιορτής στο χρόνο και στις μεγάλες αλλαγές της στους σημερινούς ψηφιακούς καιρούς.

Οι ρίζες της Ημέρας του Αγίου Βαλεντίνου

Διαφορετικοί θρύλοι καλύπτουν τις ρίζες του εορτασμού. Κατά τον πλέον δημοφιλή, συνδέονται με την αρχαία Ρώμη και μια γιορτή γονιμότητας που ονομαζόταν Λουπερκάλια και ήταν αφιερωμένη στον Θεό των βοσκών και της γονιμότητας Φαύνο και στους ιδρυτές της Ρώμης, Ρωμύλο και Ρώμο. Τα Λουπερκάλια συμπίπτουν χρονικά με τη σημερινή ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, όμως ήταν ένα φεστιβάλ, που συνοδευόταν από διάφορες τελετές που περιλάμβαναν και πολλές θυσίες ζώων -οπότε δεν το λες και τόσο ρομαντικό.

Στα τέλη του 5ου αιώνα, ο Πάπας Γελάσιος Α΄ καταδίκασε τον εορτασμό. Συχνά υποστηρίζεται ότι πρόσθεσε την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο για να αντικαταστήσει τα Λουπερκάλια, αλλά δεν υπάρχουν ισχυρά ιστορικά στοιχεία που να το στηρίζουν.

Σύμφωνα με την πιο διαδεδομένη θεωρία, ο Άγιος Βαλεντίνος βασίζεται σε έναν συνδυασμό δύο Χριστιανών με αυτό το όνομα. Ο θρύλος λέει ότι και οι δύο εκτελέστηκαν στις 14 Φεβρουαρίου, αν και σε διαφορετικά έτη, πιθανώς κατά τον 3ο αιώνα. Κατά μία εκδοχή, ο ένας από αυτούς τελούσε κρυφά γάμους, παραβαίνοντας τις επιθυμίες του αυτοκράτορα. Μια άλλη ιστορία λέει ότι έγραψε την πρώτη ρομαντική επιστολή στην αγαπημένη του, ενώ ήταν φυλακισμένος.

shutterstock

Η σύνδεση του Αγίου Βαλεντίνου με τον έρωτα

Κατά τον Μεσαίωνα, η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου άρχισε να εξελίσσεται στη ρομαντική γιορτή που μάθαμε και γι’ αυτό μπορούμε να ευχαριστούμε τον Άγγλο ποιητή Τζέφρι Τσόσερ, ο οποίος συνέδεσε την ημέρα με τον ρομαντικό έρωτα, καθιερώνοντας ουσιαστικά τη 14η Φεβρουαρίου ως “γιορτή των ερωτευμένων”. Στο έργο του “Το Κοινοβούλιο των πτηνών” περιγράφει πώς τα πουλιά συγκεντρώνονταν για να βρουν ταίρι την 14η Φεβρουαρίου, που τότε ήταν η πρώτη μέρα της άνοιξης.

Ποιητές όπως ο Τσόσερ και, δύο αιώνες αργότερα, ο Σαίξπηρ βοήθησαν να γίνει δημοφιλής ως ρομαντική γιορτή, με σχετικά απλές παραδόσεις σε σύγκριση με τις σημερινές. Οι ερωτευμένοι τότε γιόρταζαν γράφοντας και ανταλλάσσοντας γράμματα.

Το παλαιότερο γνωστό ερωτικό γράμμα για την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου γράφτηκε στα γαλλικά το 1415.

Σε αυτό, ο Κάρολος, Δούκας της Ορλεάνης, ο οποίος τότε ήταν αιχμάλωτος πολέμου, έστελνε λόγια αγάπης στη σύζυγό του.

Στα μέσα του 19ου αιώνα, στο πλαίσιο μπήκαν πολλές από τις παραδόσεις που γνωρίζουμε σήμερα. Οι Βικτωριανοί άνδρες φλέρταραν τις γυναίκες με λουλούδια, χειροποίητα δωράκια και ρομαντικά γράμματα, ενώ ο Ρίτσαρντ Κάντμπερι δημιούργησε το πρώτο κουτί με σοκολατάκια σε σχήμα καρδιάς το 1868. Περίπου εκείνη την εποχή, η αποκαλούμενη ως “Μητέρα του Αμερικανικού Βαλεντίνου”, Έστερ Χάουλαντ, έκανε δημοφιλείς στην Αμερική τις έτοιμες, περίτεχνες, αλλά και οικονομικά προσιτές, ρομαντικές κάρτες.

Τα υπόλοιπα είναι ιστορία. Η βιομηχανική επανάσταση διευκόλυνε τη μαζική παραγωγή, θέτοντας τα θεμέλια για την εμπορευματοποίηση που βλέπουμε σήμερα. Η εξέλιξη της τεχνολογίας και η έλευση της ψηφιακής εποχής έφεραν μια νέα επανάσταση, “χτίζοντας” μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων, που τροφοδοτείται από πλατφόρμες, μέσα κοινωνικής δικτύωσης και viral τάσεις.

Η εποχή της υπερβολής και της σύγκρισης

Σήμερα, αν θες να συμμετέχεις στη γιορτή, θα πρέπει να γίνεις ποιητής και σεφ ταυτόχρονα. Να προσφέρεις ή να δεχτείς τριαντάφυλλα -πολλά και κατακόκκινα, αλλά κυρίως πολλά- πολυτελή κουτιά με σοκολάτες κι ένα μαγευτικό δείπνο τουλάχιστον -όποια άλλη extreme χειρονομία αγάπης δεκτή.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αναδιαμορφώσει πλήρως τον τρόπο που βιώνουμε την ημέρα -ενώ έχουν προηγηθεί εβδομάδες γεμάτες οδηγούς δώρων και καμπάνιες σχεδιασμένες να προκαλούν αλληλεπίδραση. Η πίεση για “παράσταση” μπορεί να γίνει έντονη ιδίως σε αυτό το πλαίσιο του ασφυκτικού μάρκετινγκ, όπου οι εταιρείες προωθούν τα πάντα, από πολυτελή κοσμήματα μέχρι πίτσες και μπισκότα σε σχήμα καρδιάς.

Βεβαίως, το να θέλει κανείς να γιορτάσει την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου δεν είναι από μόνο του κακό -αντιθέτως. Θέμα προκύπτει όταν οι προσδοκίες επικεντρώνονται στα χρήματα αντί στο νόημα της ημέρας.

Πρόσφατες έρευνες υπολόγιζαν ότι οι Αμερικανοί αναμένεται να ξοδέψουν φέτος ποσό-ρεκόρ 29,1 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τη γιορτή, που ειδικά στις νεότερες γενιές ασκεί ασφυκτική πίεση.

Όπως έδειξε και έρευνα του dating app Plenty of Fish, το 60% της Gen Z και το 43% όλων των ηλικιών πιστεύει πως η γιορτή των ερωτευμένων φέρνει μαζί της έντονη πίεση. Η μελέτη έδειξε ότι οι παράγοντες που επηρεάζουν τα αρνητικά αισθήματα απέναντι στην ημέρα προέρχονται από τη διαφήμιση και τα social media, όπου η κουλτούρα της σύγκρισης κυριαρχεί.

Οι σχέσεις πια δεν κρίνονται με απλά, ισότιμα μέτρα, αλλά σε σύγκριση με προσεκτικά επιμελημένες παραγωγές. Όταν ένας influencer δημοσιεύει ένα βίντεο με χίλια τριαντάφυλλα για τ@ σύντροφό του, η ρομαντική οικειότητα γίνεται σκηνοθετημένο σκηνικό -που κρύβει μια παραγωγή με χορηγούς πίσω του. Κι ένας έφηβος που χαζεύει στο κινητό του μπορεί να δει ένα ειλικρινές μήνυμα από τ@ σύντροφό του και να το απορρίψει ως “χαμηλής προσπάθειας” όταν το συγκρίνει με μια viral φωτογραφία με πλεγμένα χέρια πάνω από ένα brunch 200 ευρώ.

Ελευθερία, συμπερίληψη και αυθεντικότητα

Μόνο που -μεταξύ μας- ο έρωτας δεν χρειάζεται κοινό. Κι όσο κι αν έχουμε ξεφύγει από καιρό από την εποχή της κάρτας με τους ζωγραφισμένους φτερωτούς “Έρωτες”, οι ψηφιακοί καιροί έχουν τα δικά τους πλεονεκτήματα. Έχουν επιτρέψει στην αγάπη να γίνει πιο συμπεριληπτική, να μην έχει μόνο μια μορφή. Να γιορτάζει εξίσου και για την πλατωνική ή την αγάπη στους εαυτούς μας, στο pet ή στους φίλους μας και όχι μόνο τις ρομαντικές σχέσεις.

Ο Άγιος Βαλεντίνος της σημερινής εποχής δεν αφορά μόνο τα ζευγάρια. Μπορεί να είναι καταναλωτικός ή υπερβολικός, όμως, προσφέρει περισσότερους τρόπους από ποτέ για να γιορτάσουμε όπου, όπως και με όποιον θέλουμε.

Και μπορεί να γίνει μια ευκαιρία για μια μέρα πραγματικά διασκεδαστική, ρομαντική, απελευθερωτική, παραδοσιακή ή extreme. Αρκεί να είναι αυθεντική. Μια αφορμή να εκτιμήσεις όχι τι δεν έχεις, αλλά την αγάπη που έχεις.