Είσαι βραδινός τύπος; Τι μπορεί να σημαίνει για την υγεία και τη ζωή σου

Δεν είναι μυστικό ότι κάποιοι άνθρωποι ξυπνούν γεμάτοι ενέργεια και έχουν τις καλύτερες ιδέες τους από νωρίς το πρωί, ενώ άλλοι λειτουργούν καλύτερα όσο περνά η μέρα και προτιμούν να μένουν ξύπνιοι μέχρι αργά τη νύχτα. Αυτή η τάση να ξυπνά κανείς νωρίς ή να κοιμάται αργά είναι γνωστή στους επιστήμονες ως χρονότυπος.

Με την πρώτη ματιά, η προτίμηση για πρωινό ή βραδινό ωράριο μπορεί να φαίνεται απλώς θέμα προσωπικής συνήθειας. Ωστόσο, ολοένα και περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι ο χρονότυπος μπορεί να συνδέεται ευρύτερα με την υγεία και την ευεξία, με τους ανθρώπους που προτιμούν τις βραδινές ώρες να εμφανίζουν συχνότερα άγχος και κατάθλιψη, μεταξύ άλλων προβλημάτων.

ΥΓΕΙΑ + ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Μπορείς να φας τη φλούδα του μάνγκο; Τα οφέλη που ίσως δεν γνωρίζεις

Τώρα, νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Sleep Health εξετάζει πιο αναλυτικά αυτή τη σύνδεση. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το εργασιακό ωράριο και η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής μπορεί να παίζουν ρόλο σε αυτή τη σχέση, καθώς οι βραδινοί τύποι φαίνεται να αντιμετωπίζουν συχνότερα δυσκολίες στο να διατηρήσουν αυτή την ισορροπία.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι, ανεξάρτητα από τις ατομικές συνήθειες ζωής, οι βραδινοί τύποι εμφανίζουν περισσότερα συμπτώματα ψυχικής υγείας και διαγνωσμένες διαταραχές που απαιτούν θεραπεία, καθώς και δυσκολότερη αποκατάσταση από την εργασία και περισσότερες αρνητικές επιπτώσεις της εργασίας στον ελεύθερο χρόνο.

Τι έδειξε η μελέτη

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα από τη Healthy Finland Study και ανέλυσαν στοιχεία από ερωτηματολόγια 2.266 εργαζομένων ηλικίας 20 έως 65 ετών. Με βάση τις απαντήσεις τους σχετικά με τον κιρκάδιο τύπο τους, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες: σαφώς πρωινούς τύπους, μέτρια πρωινούς τύπους, μέτρια βραδινούς τύπους και σαφώς βραδινούς τύπους. Η ανάλυση έδειξε ότι οι σαφώς βραδινοί τύποι ήταν πιθανότερο να αναφέρουν τόσο προβλήματα ψυχικής υγείας όσο και δυσκολίες στην ισορροπία μεταξύ εργασίας και προσωπικής ζωής.

Επιπλέον, τα προβλήματα που σχετίζονται με αυτή την ισορροπία φαίνεται να συμβάλλουν στα συμπτώματα ψυχικής υγείας. Για παράδειγμα, η ανεπαρκής αποκατάσταση μετά την εργασία εξηγούσε το 12,7% της συσχέτισης μεταξύ του κιρκάδιου τύπου και της λήψης θεραπείας για το άγχος. Οι σαφώς βραδινοί τύποι είχαν επίσης 19,6% περισσότερες πιθανότητες να δηλώσουν ότι σπάνια ή ποτέ δεν κοιμούνται αρκετά, ενώ η κατανάλωση αλκοόλ σε επίπεδα που χαρακτηρίζονται ως επικίνδυνα ήταν κατά 5% συχνότερη σε αυτή την ομάδα.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτά τα στοιχεία δεν εξηγούσαν πλήρως τα προβλήματα ψυχικής υγείας και ισορροπίας μεταξύ εργασίας και προσωπικής ζωής στους βραδινούς τύπους. Οι συσχετίσεις παρέμεναν ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως το φύλο, η ηλικία, η ανεπαρκής διάρκεια ύπνου, η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας και η επικίνδυνη κατανάλωση αλκοόλ. Αυτό υποδηλώνει ότι ο ίδιος ο χρονότυπος μπορεί να αποτελεί έναν από τους παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτές τις συσχετίσεις. Συνολικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι, όταν εξετάζονται τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι με βραδινό χρονότυπο, είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη ο πιθανός ρόλος της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και της αποκατάστασης από την εργασία, αντί τα λιγότερο ευνοϊκά αποτελέσματα να αποδίδονται αποκλειστικά στις ατομικές συνήθειες.

pexels

Γιατί οι βραδινοί τύποι μπορεί να αντιμετωπίζουν περισσότερα προβλήματα ψυχικής υγείας και ισορροπίας στη ζωή τους

Πιθανότατα υπάρχουν πολλοί παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτή τη σχέση. Πολλοί άνθρωποι που λειτουργούν καλύτερα το βράδυ δεν κοιμούνται αρκετά, καθώς χρειάζεται να ξυπνήσουν νωρίς για τη δουλειά ή τις οικογενειακές τους υποχρεώσεις, ενώ παράλληλα συνεχίζουν να μένουν ξύπνιοι μέχρι αργά. Η περιορισμένη διάρκεια ύπνου μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ψυχική υγεία.

Οι βραδινοί τύποι μπορεί επίσης να επιστρέφουν στο σπίτι, να ασχολούνται με την οικογένειά τους και στη συνέχεια να επιστρέφουν στην εργασία τους αργότερα το βράδυ, ιδιαίτερα όταν εργάζονται εξ αποστάσεως. Αυτό μπορεί να δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τον διαχωρισμό εργασίας και προσωπικού χρόνου. Αντίθετα, οι πρωινοί τύποι είναι λιγότερο πιθανό να ακολουθούν αυτό το μοτίβο, καθώς συνήθως δεν αισθάνονται εξίσου παραγωγικοί τις βραδινές ώρες και είναι πιθανότερο να ξεκινούν την εργασία τους νωρίτερα το πρωί.

Τι είναι το «κοινωνικό jet lag» και ποια σχέση έχει με τον χρονότυπο

Η μελέτη έδειξε επίσης ότι οι βραδινοί τύποι είχαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να βιώνουν κοινωνικό jet lag, ένα φαινόμενο που επίσης έχει συσχετιστεί με προβλήματα υγείας. Το κοινωνικό jet lag περιγράφει την τάση να αλλάζει σημαντικά η ώρα ύπνου και αφύπνισης τα Σαββατοκύριακα ή τις ημέρες που δεν υπάρχει εργασία. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να κοιμάται από τις 12 τα μεσάνυχτα έως τις 6 το πρωί τις καθημερινές, αλλά το Σαββατοκύριακο να κοιμάται από τις 3 τα ξημερώματα έως τις 11 το πρωί.

Η κατάσταση αυτή μοιάζει σαν να «ταξιδεύει» ο εγκέφαλος από τη μία ζώνη ώρας στην άλλη κάθε Παρασκευή και να επιστρέφει την Κυριακή. Αυτό μπορεί να προκαλεί ασυγχρονία μεταξύ του κιρκάδιου ρολογιού και της πραγματικής συμπεριφοράς και του προγράμματος ύπνου. Οι βραδινοί τύποι είναι πιθανότερο να βλέπουν το φυσικό, προτιμώμενο ωράριό τους να περιορίζεται κατά τη διάρκεια της εβδομάδας, επειδή οι επαγγελματικές ή άλλες υποχρεώσεις απαιτούν πρωινό ξύπνημα. Αντίθετα, το πρόγραμμα των πρωινών τύπων είναι συνήθως πιο συμβατό με τα συνηθισμένα ωράρια εργασίας ή σχολείου.

Πώς μπορούν οι βραδινοί τύποι να προστατεύσουν την υγεία τους

Το πρώτο βήμα είναι να δοθεί προτεραιότητα στον επαρκή ύπνο. Η έλλειψη ύπνου συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο προβλημάτων ψυχικής υγείας, αλλά και με μια σειρά από προβλήματα σωματικής υγείας. Παράλληλα, είναι χρήσιμο να υπάρχει μεγαλύτερη επίγνωση των επιλογών που γίνονται αργά το βράδυ. Τις τελευταίες ώρες της ημέρας υπάρχουν συχνά λιγότερα «κοινωνικά όρια», ενώ πρόκειται για τη στιγμή που έχει προηγηθεί μια ολόκληρη, συχνά αγχωτική ημέρα και μπορεί ήδη να υπάρχει κόπωση ή στέρηση ύπνου. Ο συνδυασμός αυτός μπορεί να ευνοεί λιγότερο υγιείς επιλογές και να επηρεάζει αρνητικά την ψυχική ευεξία.