Οκλαχόμα: Νέος νόμος δίνει δεύτερη ευκαιρία σε γυναίκες που σκότωσαν τους κακοποιητές τους να ζήσουν (επιτέλους) ελέυθερες
JTeam
1 Μαρτίου 2026
Η Λίζα Ρέι Μος καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για τη συμμετοχή της στη δολοφονία του συζύγου της, Μάικ Μος, το 1990. Κάθισε στο εδώλιο σε ένα δικαστήριο της Οκλαχόμα, ένα παγωμένο πρωινό του Ιανουαρίου του 2025, με τα χέρια της σφιγμένα στην ποδιά της. Η Λίζα, η οποία είναι 60 ετών, κλήθηκε να αφηγηθεί τι υπέφερε στα 20 της χρόνια, κατά τη διάρκεια του γάμου της με ένα τέρας.
«Ο Μάικ χρησιμοποίησε ποτέ όπλο εναντίον σου στην κρεβατοκάμαρα;» τη ρώτησε η δικηγόρος της, Κόλιν Mακκάρτι (Colleen McCarty). «Είχε ένα όπλο που συνήθως άφηνε πάνω στη συρταριέρα το βράδυ», είπε η Μος. Εξήγησε ότι ο σύζυγός της το τοποθετούσε εκεί πριν κοιμηθούν. «Υπήρχαν αρκετές περιπτώσεις όπου έπαιρνε το όπλο —και εγώ δεν είχα διάθεση για σεξ και δεν ήθελα να κάνω σεξ— και μετακινούσε το όπλο πάνω-κάτω στο εσωτερικό του μηρού μου και μετά το άφηνε στο μαξιλάρι δίπλα στο κρεβάτι». Σταμάτησε για να διορθώσει τον εαυτό της: «Δίπλα στο κεφάλι μου, με συγχωρείτε».
Έξι μήνες μετά τον γάμο της με τον Μάικ Μος, ξεκίνησε ένα μοτίβο κακοποίησης. Όπως διαβάζουμε στους New York Times, αρχικά, ο σύζυγός της την άρπαξε από το λαιμό και την πέταξε πάνω στο τζάκι. Κατά τη διάρκεια ενός καυγά, προσπάθησε να της χώσει μια μπάλα του τένις στο στόμα, θυμήθηκε. Την άφησε αναίσθητη όταν κάποτε χτύπησε το κεφάλι της στο ψυγείο τους τόσο δυνατά που άφησε βαθούλωμα. Τη χτυπούσε επανειλημμένα με γροθιές στο στομάχι όταν ήταν έγκυος στον γιο τους. Τη βίασε πολλές φορές, μία φορά με ένα ψαλίδι για μπούκλες — μια επίθεση που προκάλεσε μόνιμα τραύματα. «Αιμορραγούσα κάθε μέρα για πέντε χρόνια μέχρι που τελικά έκανα υστερεκτομή», είπε. Όταν η 4χρονη κόρη της από προηγούμενο γάμο παραπονέθηκε ότι ο Μάικ είχε κάνει κάτι που την έκανε να πονάει χαμηλά, η Λίζα φοβήθηκε ότι κακοποιούσε σεξουαλικά και το μικρό της κορίτσι. Φοβόταν για τη ζωή της.
Oklahoma Survivors’ Act
Η μαρτυρία της Λίζα, την έθεσε στο επίκεντρο ενός νομικού πειράματος που εκτυλίσσεται στην Οκλαχόμα, όπου ένας νέος πολιτειακός νόμος, ο Νόμος για τους Επιζώντες της Οκλαχόμα (Oklahoma Survivors’ Act), που ψηφίστηκε το 2024, προσφέρει σε κρατούμενες σαν κι εκείνη μια ευκαιρία για ελευθερία. Σύμφωνα με τον νόμο, ένα θύμα ενδοοικογενειακής βίας που εκτίει ποινή μπορεί να υποβάλει αίτηση για μείωση της ποινής, την οποία ο νόμος επιβάλλει εάν ένας δικαστής αποφασίσει ότι η κακοποίηση που υπέστη ήταν «ουσιαστικός συμβάλλων παράγοντας» στο έγκλημά της.
Η Λίζα ήταν η πρώτη που βρέθηκε στο δικαστήριο για να δοκιμάσει αν ο νόμος μπορούσε να τηρήσει την υπόσχεσή του. Σε αντίθεση με τις περισσότερες άλλες κατηγορούμενες σε υποθέσεις που ο νόμος σκόπευε να θεραπεύσει, η Λίζα δεν διέπραξε η ίδια τη βία. Δεν ήταν παρούσα όταν ο μεγαλύτερος αδελφός της, πυροβόλησε τον σύζυγό της. Αλλά στη δίκη της το 1990, οι εισαγγελείς υποστήριξαν ότι είχε παρακινήσει τη και βοηθήσει στην ενορχήστρωση της δολοφονίας. Καταδικάστηκε για φόνο πρώτου βαθμού και της επιβλήθηκε ισόβια κάθειρξη χωρίς τη δυνατότητα αναστολής.
Το ερώτημα ενώπιον του δικαστηρίου εκείνο το πρωί στο Σεμινόλ δεν ήταν η ενοχή ή η αθωότητα. Ήταν αν η τιμωρία της Λίζα απέτυχε να λάβει υπόψη τον ρόλο που έπαιξαν τα χρόνια σωματικής και σεξουαλικής κακοποίησης στο έγκλημα. Η δικηγόρος της εκείνη τη μέρα, κάλεσε στο βήμα τη Μάργκαρετ Μπλακ, μια σύμβουλο ειδικευμένη στην ενδοοικογενειακή βία. Η Μπλακ, η οποία είχε αξιολογήσει τη Μος, εξήγησε ότι κάθε φορά που εκείνη προσπαθούσε να εγκαταλείψει τον σύζυγό της, η βία κλιμακωνόταν. Περιέγραψε μια αξιολόγηση θνησιμότητας που διεξήγαγε για να μετρήσει τον κίνδυνο που αντιμετώπιζε να σκοτωθεί ή να τραυματιστεί σοβαρά. «Το 18 και πάνω είναι αυτό που ονομάζουμε ακραίος κίνδυνος», είπε. Στην περίπτωση της Μος, η βαθμολογία ήταν 24. «Αυτή ήταν μια πολύ, πολύ επικίνδυνη κατάσταση για τη Λίζα και τα παιδιά της».
Το απόγευμα, ο περιφερειακός δικαστής ανακοίνωσε την απόφασή του. «Το δικαστήριο κρίνει ότι η κατηγορούμενη παρείχε σαφείς και πειστικές αποδείξεις ότι ήταν επιζήσασα ενδοοικογενειακής βίας, έχοντας υποστεί σωματική, σεξουαλική και ψυχολογική κακοποίηση», είπε στην κατάμεστη αίθουσα. «Το δικαστήριο κρίνει περαιτέρω ότι η εν λόγω βία και κακοποίηση ήταν ουσιαστικός συμβάλλων παράγοντας που ώθησε την κατηγορούμενη να διαπράξει τα αδικήματα για τα οποία είναι σήμερα φυλακισμένη». Σύμφωνα με το καταστατικό, αυτό την έκανε επιλέξιμη για ποινή 30 ετών ή λιγότερο — και επειδή είχε ήδη εκτίσει περισσότερα από αυτά, ο δικαστής διέταξε να αφεθεί ελεύθερη εκείνη την ημέρα.
Η ιστορία της Λίζα, δεν είναι η μοναδική
Η Άπριλ Γουίλκενς συνάντησε για πρώτη φορά τη Κόλιν Mακκάρτι το καλοκαίρι του 2022. Η Γουίλκενς εξέτιε ισόβια κάθειρξη επειδή πυροβόλησε και σκότωσε τον πρώην αρραβωνιαστικό της μετά από χρόνια κακοποίησης, καταδίωξης και αδιαφορίας από την αστυνομία. Είχε ήδη περάσει 24 χρόνια πίσω από τα κάγκελα. Η δικηγόρος ήθελε να περάσει μια νομοθεσία βασισμένη στο νόμο της Νέας Υόρκης. Αλλά πρώτα έπρεπε να ξέρει πόσες γυναίκες ήταν φυλακισμένες για εγκλήματα που συνδέονταν με τη δική τους κακοποίηση — ένα φαινόμενο που οι ακτιβιστές ονομάζουν «ποινικοποιημένη επιβίωση» (criminalized survivorship).
Η Γουίλκενς συνέταξε ένα ανεπίσημο ερωτηματολόγιο. Εκατόν πενήντα έξι απαντήσεις έφτασαν στα γραφεία της οργάνωσης Appleseed στην Τάλσα. Κάθε φάκελος περιείχε μια οδυνηρή αφήγηση: «Συνέχισα να ζητάω διαζύγιο και εκείνος απειλούσε να σκοτώσει τα παιδιά μου». «Όποτε δεν ήθελα να κάνω σεξ, μου έστριβε τους καρπούς όσο περισσότερο μπορούσε μέχρι να ενδώσω». Μια άλλη γυναίκα περιέγραψε το αίσθημα απελευθέρωσης που ένιωσε πίσω από τα κάγκελα, όπου ο σύντροφός της δεν μπορούσε πλέον να την πληγώσει: «Είμαι ΕΛΕΥΘΕΡΗ τώρα».
Η Οκλαχόμα κατατάσσεται σταθερά μεταξύ των πολιτειών με τα υψηλότερα ποσοστά ενδοοικογενειακής βίας και έχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά φυλάκισης γυναικών. Πολλές γυναίκες είχαν καταδικαστεί βάσει του νόμου περί «αποτυχίας προστασίας» (failure to protect), επειδή δεν προστάτευσαν τα παιδιά τους από τη βιαιότητα των συντρόφων τους, ενώ οι ίδιες υπέφεραν από την ίδια βία. Αλλά οι γυναίκες που εξέτιαν τις μεγαλύτερες ποινές ήταν εκείνες που είχαν αντεπιτεθεί στους βασανιστές τους. Το καλοκαίρι του 2025, και άλλες γυναίκες από το Mabel Bassett οδηγήθηκαν στα δικαστήρια.
Πλέον, η εφαρμογή του νέου νόμου Oklahoma Survivors’ Act ανοίγει τον δρόμο για επιζώντες ενδοοικογενειακής βίας που έχουν καταδικαστεί για εγκλήματα που συνδέονται με την κακοποίηση που υπέστησαν.